Önderlik ve şehitler gerçeği sönmeyen bir ışıktır, sönmeyen bir yıldız gibi parlamaktadır. Dolayısıyla her koşulda, her zaman aydınlatıcı olacak, ön açıcı olacak, toplumsal yürüyüşü belirleyecek ve yönlendirecek güçtedir, değerdedir. Bu gerçeğin etkisi hiçbir zaman silinmez. Nasıl ki önderliksel gelişimin ruh, zihniyet ve mücadele tarzı olarak etkisi yüzyıllara yayılır ve devam ederse, şehitler gerçeğinin manevi, eğitici, örgütleyici, cesaret ve fedakarlık kazandırıcı etkisi hiçbir zaman silinmez.
- yüzyılın son çeyreği ile 21. yüzyılın ilk çeyreğine damgasını vuran PKK Hareketi’nin 48’inci resmi kuruluş yıl dönümünü yaşıyoruz. Öncelikle yarım yüzyılı bulan bu büyük özgürlük yürüyüşünü ve kahramanlık direnişini selamlıyorum. Bu büyük yürüyüşün yaratıcısı, mimarı, önderi Önder Apo’yu saygı ve sevgi ile selamlıyorum. Haki, Kemal, Mazlum, Hayri, Sara yoldaşlarla başlayıp Fuat ve Rıza yoldaşlara kadar gelen, yine içinde bulunduğumuz aylarda ilan edilen kahraman şehitlerimiz şahsında bu büyük özgürlük yürüyüşünün tüm kahraman şehitlerini saygı, sevgi ve minnetle anıyorum. Amaçlarını başarma ve anılarını yaşatma sözümü yineliyorum. İnanıyorum ki PKK’nin resmi kuruluşunun 49’uncu yılında özgürlük ve demokrasi daha çok gelişecek, Önder Apo’nun 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı’yla başlayan süreç önemli kazanımlar yaratarak ilerleyecektir.
Öncelikle şu hususun altını çizmek gerekiyor ki, PKK Hareketi Kürdistan tarihinin en önemli olay ve gelişmesi durumundadır. Kuşkusuz tarih içerisinde önemli gelişme süreçleri vardır. Tabii, geriye gitme, kaybetme süreçleri de yaşanmıştır. Fakat Kürtler, Önder Apo’nun çıkışı ve PKK ile birlikte tarihlerinin en şanlı dönemini yaşadılar. En zor ortamlardan yola çıkarak en büyük kazanımları elde ettikleri kesindir. Elbette PKK’yi Kürt ve Kürdistan tarihi açısından bu denli önemli kılan şey çıkış koşullarıdır. Bu yarım asırlık büyük mücadele gerçeğini doğru ve yeterli anlayabilmek için her şeyden önce bu çıkış koşullarını göz önüne getirmek ve doğru analiz etmek gerekir. Bugünkü duruma bakarak PKK’nin çıkış koşullarını anlamak, Önder Apo’nun ve PKK’nin çıkış yaptığı dönemdeki Kürt ve Kürdistan gerçeğini doğru bilince çıkartmak mümkün olmaz. Zaten günümüz bakış açısındaki önemli bir yanılgı burada ortaya çıkmaktadır. Söz konusu bu yanılgı da göründüğü kadarıyla iki biçimde yaşanmaktadır. Birincisi, ortaya çıkan ve PKK’nin yarattığı değerleri sanki PKK öncesinde de varmış gibi ve her zaman yaşanıyormuş gibi sanıp doğallaştırma durumudur. Yani bunların hiç değişmeyeceğini, geriye düşülmeyeceğini sanma yaklaşımıdır.
Diğeri ise günün koşullarında biraz olumsuzluk, zarar görme, sorunların ortaya çıkması, hatta gerileme yaşanınca bu sefer her şey yok oluyormuş paniğine ve kaygısına kapılmaktır. Halbuki ne tarihi hep bugünkü gibi anlamak doğrudur ne de bazı olumsuzluklar yaşanınca her şey kaybedilecekmiş gibi sanmak, bu temelde karamsar, kötümser bir psikolojiye ve anlayışa kapılmak doğrudur. Bu her iki bakış açısı da yanlıştır. Bu bakımdan bugünkü duruma bakarak değil de geriye dönüp 50 yıl öncesinin, hatta 55-60 yıl öncesinin Kürdistan koşullarına bakabilmek, onları göz önüne getirip irdeleyebilmek gerekir. Böyle yaptığımızda çeşitli verileri toparlayarak 1970’ler Kürdistan’ına baktığımızda göreceğiz ki durum gerçekten olumsuzdu.
PKK’nin çıkış koşullarını anlamadan tarihini anlamak mümkün değildir
Bir defa 20. yüzyılın ilk çeyreğinde Kürdistan dört parçaya bölünmüş, tam bir inkar ve imha kıskacı altına alınmıştı. 1925 yılından itibaren Kürdistan’a tam bir inkar ve imha rejimi, yani sömürgeci-soykırımcı sistem dayatılmıştı. Bu parçalanma ve dayatılan soykırımcı rejim gerçekten de önemli sonuçlar almıştı. Örneğin Kuzey Kürdistan’da 1925-1940 yılları arasında toplumun tüm direnme odaklarını ezmiş, toplumsal örgütlülüğü tümüyle dağıtmanın önünü açmıştı. Ardından her türlü devlet imkanını planlı, örgütlü bir biçimde kullanarak Kuzey Kürdistan’a tam bir kültürel soykırım dayatılmıştı. Dil ve kültür asimilasyonundan başlamak üzere her türlü toplumsal değer asimile edilmek, Türkleştirilmek isteniyordu. Kürt toplumu Türk uluslaşmasının bir ham maddesi yapılmaya, Kürt ülkesi Türk uluslaşmasının yayılma alanı haline getirilmeye çalışılıyordu. Ulusal yok oluş ve ulusal baş aşağı gidiş en ileri düzeydeydi. Bu kültürel soykırım rejimi oldukça ileri düzeyde sonuç almıştı. Buna karşı direnme imkanı kalmamıştı. Toplum, Önder Apo’nun deyimi ile, atomlarına kadar parçalanmıştı. Hücrelerine kadar dağılmıştı. Hiçbir örgütlülüğü söz konusu değildi, hiçbir örgütlülük ayakta kalmamıştı. Toplum, dayatılan kültürel soykırım rejimine boyun eğmişti. Deyim ağır olmayacaksa teslim olmuştu. Önder Apo bu durumu “Kendine ihanet etmeyen bir Kürt bile kalmamıştı” tanımı ile ifadelendirdi. Kendi gerçeğinden kaçan, Kürtlüğünden utanan, ulusal kimliğini, hatta memleketini gizleyen bir durum vardı. Dolu dizgin Türkleşmeye koşuş yaşanıyordu. Asimilasyon ve kültürel soykırım sonuç almanın adeta son eşiğine gelmişti.
Bu durum o denli ileri gitmişti ki, örneğin Türkiye toplumunda, özellikle yeni yetişen genç kuşakta Kürtlere ve Kürdistan’a ilişkin hiçbir bilgilenme kalmamıştı. Kürt deyince dönemin gençliği şaşkınlıkla karşılıyordu çünkü inkar edilmişti, yok sayılmıştı. Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde homojen bir Türk ulusunun var olduğu gençliğin beyinlerine şırınga edilmiş, enjekte edilmişti. Kürt denmesini yadırgıyorlardı. “Böyle bir şey yok, olmayan bir şeyi nereden çıkartıyorsunuz?” Hatta bazı bilinçli olanlar daha da ileri giderek “Kürt” ve “Kürdistan” kavramları için “Bu nedir, yenilir mi, içilir mi?” biçiminde alaycı ifadeler kullanıyorlardı. Şovenizm bu denli etkili hale gelmişti. Türkiye toplumu, TC sınırları içerisinde Kürt diye bir topluluğun, dilin, kültürün yaşadığını bilmiyordu, buna inanmıyordu. Dolayısıyla bu tür söylemleri bölücülük olarak algılıyordu, değerlendiriyordu. Ulusal varlığına yönelik bir tehlike olarak görüyordu. Devlette somutlaşan şovenizm bu anlamda toplumda zafer kazanmıştı ve bunun etkileri bütün sol-sosyalist akımlara yayılmıştı. Örneğin sosyalist örgütler, hareketler benzer bir biçimde inkarcı tutum gösteriyorlardı. Kürtlerin ve Kürdistan’ın varlığı söylendiğinde dürüst olanlar şaşkınlık yaşarken, biraz şoven bilinç taşıyanlar “Nedir bu?” diyerek alaya alıyorlardı. Çok katı bir sosyal şovenizm vardı. Kürt varlığı ve özgürlüğü adına her söylemi Türkiye’nin birliği ve bütünlüğü için büyük bir tehdit ve tehlike olarak görüyorlardı.
Dolayısıyla zaten reel sosyalizm birçok sorunu devrimden sonraya erteliyordu. Örneğin kadın özgürlüğü denildi mi “Devrimden sonra”, bir başka topluluğun veya herhangi bir kesimin özgürlüğünden ve haklarından söz edildi mi kestirme bir cevap olarak “Devrimden sonra” denerek karşılık veriliyordu. Fakat Kürt gerçeğine bu da söylenmiyordu. Egemen rejimin ırkçı, şoven zihniyetinin ve siyasetinin etkisi sol-sosyalist hareketlerde katı bir sosyal milliyetçilik ya da katı bir sosyal şovenizm olarak yaşanıyordu. Sol akımlar da aynı biçimde Kürtlüğü inkar ediyorlardı, yok sayıyorlardı. Kürtlüğün varlığını dile getirenleri büyük bir tehdit ve tehlike olarak görüyorlardı. İlerici, sol-sosyalist olarak görmek bir yana, tam tersine gerici, faşist, ağaların, beylerin uşağı olarak tanımlayıp mahkûm ediyorlardı.
Örneğin PKK çıkarken en çok bu zihniyet ve siyaset durumuna karşı mücadele etti. Öncelikle de şovenizmin sol-sosyalist mücadeleler üzerindeki etkisini kırmak için mücadele etti. Sosyal şovenizme ya da sosyal milliyetçiliğe karşı çok yoğun bir ideolojik mücadele yürüttü. Bu mücadele çok keskin ve zorlu geçti. Sol hareket içerisinde Kürt varlığını kabul ettirmeye dönük belli bir düzeyde gelişmeler yaşansa da bu sefer o dönem sosyalizm olarak kabul edilen reel sosyalizmin kolaycı formülü Kürtler için de ifade edilir hale geldi. “Tamam, Kürt varsa, haklarını istiyorsanız bu da ancak devrimden sonra gerçekleşir. O nedenle devrim öncesinin bir sorunu değildir” deniliyordu. Yani önce bir devrim olacak -ki bu devrim nasıl olacak, kim yapacak?- bu konular üzerinde durulmuyordu. “Devrim olacak, herkes hakkını alacak, Kürtler de hakkını alacak. Kürt sorunu da devrimden sonra çözüme kavuşur” diyerek geçiştiriyorlardı.
Aslında öyle bir devrim yoktu. Böyle kolayca, hemen gerçekleşebilecek, devrime ihtiyacı olan herkesin yoğun bir örgütlenme ve mücadele yürütmesini gerektirmeden gerçekleşecek bir devrim yoktu. Bu yaklaşım mücadeleyi inkar ediyordu, oportünist bir yaklaşım oluyordu. Diğer yönüyle darbeci bir yaklaşım oluyordu, sanki bir gecede devrim olacak, hiç kimsenin burnu kanamadan devrim gerçekleşecek ve tüm ezilenler, Kürtler, kadınlar, Aleviler istedikleri hakları alacaklardı. İnkarcı zihniyete karşı mücadelede işte bu denli kolaycı, oportünist bir yaklaşım olarak ortaya çıkıyordu.
Diğer yandan bu durumun karşıtı olarak bir yönüyle de tepkisel olarak özellikle Kürt orta sınıfının, küçük burjuvazisinin, devlet fideliğinde yetişen aydın kesiminin bir sahte Kürtçülüğü söz konusuydu. Bunlar aslında her şeyleriyle sömürgeci-soykırımcı sisteme bağlıydılar. Buna karşı çıkma güçleri, iradeleri yoktu. Fakat Kürt toplumunu da tanıyorlardı. Sistem içerisinde yer etmek, yaşamak, daha fazla imkan elde etmek için de çalışıyorlardı. Bu nedenle sahte bir Kürtçülük geliştiriyorlardı. Sıkıştıklarında Kürt’ün var olduğunu söylüyorlardı, böylece bir yandan egemen inkarcı sistemi tehdit ediyorlardı. “Eğer bize daha fazla maddi imkan vermezseniz Kürt toplumunu tahrik ederiz, isyana teşvik ederiz” demeye getiriyorlardı. Böylece egemen sistemin Kürdistan’da gerçekleştirdiği maddi sömürüden pay almak istiyorlardı. Daha iyi bir yaşam imkanına bu temelde kavuşmayı hedefliyorlardı. Diğer yandan Kürt diyerek aynı zamanda Kürt toplumunun desteğini almaya, ona dayanarak devlette yer edinmeye çalışıyorlardı. Çünkü Kürdistan boş bir alandı, Kürt toplumu üzerinde şoven ve sosyal şoven akımlar yeterince egemenlik kuramıyorlardı. Bazı kesimler Kürtçülük yaparak Kürt toplumunu kandırıp imkanlarını elde edebiliyorlardı. Bunlardan oluşmuş reformist, milliyetçi bir çizgi vardı. Reformist Kürt milliyetçiliği etkili bir biçimde gelişmişti. Egemen sınıfın ilkel milliyetçiliği de kol kola hareket ediyordu. Ondan da besleniyordu. Böylece Kürt toplumu üzerinde uygulanan kültürel soykırımın kapılarını ardına kadar açarak, bilerek ya da bilmeyerek böyle bir soykırıma hizmet ediyorlardı. Sloganları “Kürdistan’a daha çok okul, yol, elektrik, su” biçimindeydi. Böylece kendi yaşam koşullarını geliştirmek, Kürdistan’daki maddi sömürüden kendilerine biraz daha fazla pay verilmesini sağlamak istiyorlardı. Bunun ötesinde herhangi bir ulusal duruş, bilinç, örgütlülük, mücadele, Kürt varlığını ve özgürlüğünü kazanma iradesini, gücünü, tutumunu gösterme durumları yoktu. Bu biçimde varlık göstererek bu tür devrimci ulusal kurtuluş akımlarının ortaya çıkması önünde de engel oluşturuyorlardı.
PKK Hareketi, Apocu çıkış, öncelikle bir de bu reformist Kürt milliyetçiliği diye tanımlanan akımla çok sert bir ideolojik mücadele yürütmek durumunda kaldı. Türkiye cephesinde sol-sosyalist akıma hakim olan sosyal şovenizme, Kürt cephesinde de düşünce ortamına hakim olan reformist Kürt milliyetçiliğine karşı keskin, yoğun bir ideolojik mücadeleyle Önder Apo çıkış yaptı, Apocu gruplaşma gelişti. PKK gibi bir parti kuruluşunun temelleri atıldı, zemini yaratıldı, önü açıldı. Dikkat edilirse PKK öyle masa başında kurulan bir parti olmadı. Kürt varlığı ve özgürlüğü için mücadele eden belli kesimlerin bir araya gelip anlaşma yapmasıyla da oluşmadı. Tam tersine böyle bir inkar ve teslimiyet ortamında Kürt varlığını ve özgürlüğünü doğru bilince çıkarma, tanımlama, kurtuluş yolunu doğru bir temelde cesaret ve fedakarlıkla açığa çıkarma ve ona yönelme temelindeki bir Önderliksel çıkışla gelişme gösterdi. PKK bu nedenle bir önderliksel çıkış hareketi oldu. Bir Önderlik hareketi oldu, her şey Önder Apo’nun çıkışıyla başladı. Bütün gelişmeler Önder Apo’nun çalışmaları temelinde ve Önder Apo’nun etrafında şekillenen örgütlenme ve mücadele ile yaşandı ve yaratıldı. Bunun dışında öyle herhangi bir gelişme yoktur.
PKK’nin temelleri beş yıllık ideolojik mücadeleyle atıldı
Bu bakımdan evet, PKK’nin 48 yıllık resmi tarihini doğru irdelemek ve yeterlice bilince çıkartmak gerekir. Mayıs 2025’te örgütsel varlığının feshedilişi dikkate alınırsa resmi olarak 47 yıllık bir PKK mücadelesi söz konusudur. Hatta daha somutlaştırırsak bunu 46,5 yıl biçiminde de ifade edebiliriz. Bu 46 buçuk yıllık büyük PKK yürüyüşünün her anı, her günü, her ayı, her yılı, her saniyesi en zor koşullarda çok yoğun bir mücadeleye sahne olmuştur. Her anının çok öğretici, zengin dersleri vardır. Hiçbir anı diğerine benzemez. Dolayısıyla bu 46 buçuk yıllık PKK tarihine düz, üstünkörü, yüzeysel bir yaklaşımla bu büyük tecrübe birikiminin dersleri doğru ve yeterli bir biçimde çıkarılamaz, PKK yürüyüşü, mücadelesi anlaşılamaz, özümsenemez. Dolayısıyla onun derslerine kesinlikle sahip olunamaz. Bu bakımdan bu zorlu ve büyük yürüyüşün her anının nasıl bir mücadele ile kazanıldığı, hangi bedeller ödenerek gelişme sağlandığı, nasıl bir duruşla, tutumla, an be an yoğunlaşma ve mücadele ile kazanıldığı çok iyi bilinmelidir. Önder Apo bunlara sayısız defa dikkat çekmiştir. Bu gelişme sürecinin her anını çözümlemelere tabi tutmuş, değerlendirmiş, kayda geçirmiş, tarihi bir bilinç ve hafıza haline getirmiştir.
Bu bakımdan PKK’yi anlamak isteyenler, gerçekten de bu 46 buçuk yıllık yürüyüşün her anının nasıl gerçekleştiğini ve başarıya ulaştığını anlatan, ifade eden Önderlik çözümlemelerini, değerlendirmelerini mutlaka anlamak, incelemek durumundadırlar. Kürt varlığının ve özgür yaşamının sırları burada saklıdır. Genleri burada gizlidir, kodları bu çözümlemelerdedir.
Bu bakımdan yarım yüzyıllık PKK mücadelesi bazı somut siyasi, askeri, örgütsel gelişmeler yaratmakla kalmamış, aynı zamanda yeni bir Kürt bilinci, Kürt aklı, Kürt zihniyeti, Kürt hafızası ortaya çıkarmıştır. Kürt varlığını ve özgürlüğünü doğru tanımlama, anlama temelinde bir Kürt zihniyeti oluşturmuştur. Bu yeni bir zihniyettir, özgürlükçü zihniyettir, demokratik zihniyettir, sosyalist bir zihniyettir. Dolayısıyla hazine değerinde bir kazanım durumundadır. Bunları çok iyi bilmek gerekiyor. Fakat resmi kuruluştan önceki 5 yıllık hazırlık döneminin dersleri çok daha zengin, derin ve öğreticidir.
İfade ettiğimiz gibi Önder Apo, “PKK’nin resmi yürüyüşünün her anının büyük bir mücadele ile kazanıldığını ve zengin dersler içerdiğini” belirttiği gibi “daha büyük bir mücadelenin ve zengin derslerin resmi kuruluş öncesinde geçen 5 yıl içerisinde, yani Apocu İdeolojik Grup döneminde yaşandığını” söylemiştir. Bu bakımdan gerçekten de resmi kuruluş öncesi tarihi daha iyi anlamak, üzerinde daha iyi durmak, daha doğru bilince çıkartmak gerekiyor.
Kürt tarihinin temel kesitleri neydi? 19. yüzyılın başından itibaren Avrupa’da kapitalist modernitenin gelişiminin Ortadoğu’ya yansıması Kürt toplumuna neyi dayattı? Kürdistan’ı nasıl bir savaş alanı haline getirdi? Merkezi Osmanlı yönetimi Kürdistan’ı yeniden işgal etmek için Rewanduz’dan 1806’daki saldırıyla başlamak üzere ne tür seferler ortaya çıkarttı? Daha çok vergi almak, daha çok asker almak, dolayısıyla Avrupa kapitalist modernitesi karşısında ayakta kalabilmek için Kürdistan’a nasıl saldırılar yürüttü? Kürdistan’da hangi değerleri yıktı, kırdı, parçaladı? İfade edilen tarihi Kürt-Türk ilişkilerini nasıl ortadan kaldırdı? Osmanlı’nın kısmen geliştirmiş olduğu Kürt-Türk ilişkisini nasıl bozdu? Dahası, Birinci Dünya Savaşı ne savaşıydı, nasıl bir savaş oldu, nerede sürdü? Ortadoğu bölgesinin neresinde yoğunlaştı ve bu savaşın Kürtler ve Kürdistan üzerindeki etkisi neydi? Kürdistan üzerinde nasıl bir somutluk kazandı? Sonuç olarak savaş sonrasında savaşın galibi olarak İngiltere ve Fransa’nın çizdiği Ortadoğu ulus-devlet sisteminde Kürtlere nasıl yer verildi, yer verildi mi, verilmedi mi? Kürt varlığı nasıl ele alındı, neler dayatıldı, nasıl bir pazarlık ve savaş konusu yapıldı? Kürdistan değerlerini paylaşmak için kapitalist modernite güçleri, bölgenin iktidarcı-devletçi yapıları nasıl bir çekişme, mücadele, paylaşım mücadelesi yaşadılar?
Sonuçta Kürdistan daha önce 1639 Kasr-ı Şirin Anlaşması’yla İran ve Osmanlı imparatorlukları arasında ikiye bölünmüşken bu sefer Lozan Anlaşması’yla Osmanlı Kürdistan’ı da 4 parçalı ve varlığı inkar edilen, imha edilmesi için de her türlü saldırının önü açılan bir yapıya getirildi. Kürdistan’a böyle bir soykırımı dayatan küresel kapitalist modernite sistemi nasıl bir sistemdi? Çünkü Kürdistan’ı parçalayan ve inkar-imha rejimini dayatan küresel kapitalist modernite sistemiydi. Kapitalist modernitenin küresel hegemonyası Kürdistan’ın parçalanması ve Kürtlüğün inkar edilip imha edilmesi zihniyet ve siyaseti üzerinde şekillendi. Peki, bu nasıl bir sistemdi? Acaba Kürt soykırımını kabul etmeyen bir iktidar ve devlet gücü bu dünyada var mı? Kim var ve ne düzeyde var? Bazıları Kürt kavramını ağızlarına alıyorlarsa bunlar gerçekten de Kürt halkının varlığına ve haklarına inanarak mı bunu yapıyorlar, yoksa menfaat karşılığında, maddi çıkar elde etmek için, başka güçlere karşı mücadele kozu yapmak için mi bu kavramları kullanıyorlar? Biz biliyoruz ki ikincisi doğrudur. Birincisini henüz göremedik. Şimdiye kadar da bu dünya gerçeğinde henüz ortaya çıkmadı. Dolayısıyla eşi benzeri görülmeyen bir soykırım Birinci Dünya Savaşı ardından Kürtlere ve Kürdistan’a dayatıldı, bunun bir benzeri yoktur. Çeşitli ülkelerde toplumlara dayatılan sömürgeciliklere bakılarak Kürtlerin de onlara benzer olduğunu, Kürdistan’a dayatılan hegemonik saldırıların da aynı karakterde olduğunu sanmamak gerekiyor. Böyle sananlar büyük yanılgı yaşarlar. Olguyu doğru anlayamazlar, doğru teşhis koyamazlar. Dolayısıyla tedbirleri, çözüm yöntemleri isabetli olmaz, doğru olamaz, öyle başarı da elde edemezler.
O bakımdan Kürdistan’a dayatılmış olan bu soykırım gerçeğini iyi görmek gerekiyor. Bunun Kuzey Kürdistan’da geldiği düzey öyleyken, Doğu Kürdistan’da bunun daha geri düzeyde bir benzeri yaşanmıştır. Güney Kürdistan hakeza, daha geri düzeyde ama bir benzerini yaşamıştır. Mahabad’da kurulan Kürdistan Cumhuriyeti yıkılarak Rojhilat Kürdistan’a dayatılan da Kuzey Kürdistan’a dayatılanın bir parçası olduğu gibi, KDP direnişi bütün versiyonlarıyla ezilerek de Güney Kürdistan’a dayatılmak istenen, aynen Kuzey Kürdistan’da ortaya çıkarılan inkar ve imha rejiminin bir versiyonunun dayatılmasını ifade etmiştir.
PKK ortaya çıkarken koşullar böyledir. Bu koşullarda Önder Apo çıkış yapmıştır. PKK’nin temelleri bu koşullarda atılmıştır. Biz iyi biliyoruz ki bir ideolojik gençlik grubu olarak örgütsel temeli 1973 Newroz’unda Ankara Çubuk Barajı’nda yapılan bir toplantıyla atıldı. Önder Apo ve Ankara’da yükseköğrenim yapan beş Kürt gencinin toplanmasıyla, daha doğrusu Önder Apo’nun böyle bir arkadaş toplantısı planlayıp örgütleyip düzenlemesiyle Apocu grubun temeli bu toplantıyla atılmıştır.
Bu temel atmanın bir diğer yönü de Haki ve Kemal arkadaşlarla birlikte Ankara Bahçelievler’de kaldığı evdeki çalışmalardır. Bir yanıyla Türkiye sol-sosyalist devrimci hareketleriyle ilişkilerini sosyal şovenizmden arındırarak Türkiye solculuğunun özgürlükçü bir çizgiye nasıl çekileceği, Bahçelievler’deki evde yürütülen tartışmalarla ortaya çıkarılmıştır. Diğer yandan Ankara Çubuk Barajı’nda yapılan toplantıyla bir Kürt gençlik gruplaşması olarak Apocu gruplaşmanın temeli atılmıştır.
PKK’nin resmi kuruluşu ise 26-27 Kasım 1978 tarihlerinde Amed’in Lice ilçesinin Fis Ovası köyünde yapılan iki günlük toplantıyla gerçekleşmiştir. PKK böyle bir toplantıyla örgütsel kuruluşunu gerçekleştirmiştir. Daha doğrusu Ankara’da Apocu İdeolojik Grup olarak 1973-75 yılları arasında şekillenen, 1976-78 yılları arasında Kürdistan’da devrimci gençlik grubu olarak ya da ‘Kürdistan Devrimci Gençlik Birliği’ olarak kendini şekillendiren ideolojik gençlik hareketi -buna aydın gençlik hareketi demek daha doğrudur- kendisini 26-27 Kasım 1978 tarihindeki kuruluş kongresi ile partileştirmiştir.
Partileşmeye kadar olan dönem bir ideolojik mücadele dönemidir. İdeolojik mücadele örgütün yaratılması sürecidir. Bu dönemdeki çalışmalar, ideolojik gruplaşmanın gençlik hareketi haline gelmenin, partileşmenin ön hazırlıklarını yapmanın çalışmalarıdır. PKK’nin temelleri de bu dönemde atılmıştır. PKK’nin özgürlükçülüğü, demokratlığı, Kürt gerçeğine yaklaşımı, ciddiyeti, disiplini bu 1973-78 arasındaki ideolojik gençlik grubu çalışmaları sürecinde şekillenmiştir. Yine PKK’nin demokratik sosyalist çizgisi, komünal yaşamı, yoldaşlık ilişkileri, Önder Apo’nun Haki ve Kemal arkadaşlarla birlikte kaldığı Bahçelievler’deki komün evinden başlamak üzere, komün evlerindeki yaşam ve çalışma düzeniyle şekillenmiştir. Yani hem ulusal özgürlükçü karakteri hem de demokratik sosyalist karakteri daha PKK kurulmadan önce ideolojik ve örgütsel çizgi temelinde ortaya çıkmış ve şekillenmiştir. Hepsi Önder Apo’nun özelliklerinde somutluk kazanır. Rahatlıkla kişilik özelliklerinin örgüte ve eyleme dönüşmesidir diyebiliriz. Bütün katılımlar Önder Apo’ya olmuştur. Tüm örgütlenme ve mücadele Önder Apo etrafında şekillenmiş ve gelişmiştir. Bütün yaşam ve çalışma ilkeleri ve özellikleri, Önder Apo’nun yaşam ilke ve ölçülerinden ortaya çıkmıştır. Kesinlikle bu damgayı taşır ve aslında PKK kurulduğunda yeni bir ulusal özgürlük çizgisi ile yeni bir demokratik sosyalist çizgiyi kendi bünyesinde ideolojik-örgütsel çizgi olarak var etmiştir. Bunda elbette reel sosyalizmin etkileri vardır. Onunla mücadele halindedir ama ana etken böyle yeni bir ulusal özgürlük anlayışıyla demokratik sosyalist anlayıştır. Daha sonraki süreçte yürütülen mücadelelerle, özellikle reel sosyalizmin çözülme süreci yaşandıkça o reel sosyalist etkiden kurtulup Apocu ulusal özgürlükçülük ve demokratik sosyalizm çizgisi gelişme göstermiş, şekillenmiş, hakimiyet kazanmıştır.
Bu durum son olarak uluslararası komploya karşı İmralı’da yürütülen mücadelede büyük bir zihniyet devrimi, entelektüel devrim özelliği taşıyan paradigma değişimi ile somutluk kazanmıştır. Artık PKK, iktidarcı ve devletçi bir yapılanma olmaktan çıkarak kendini demokratik toplumcu bir hareket haline getirmiştir. Son Barış ve Demokratik Toplum Manifestosu’yla bu çizgi eksikliklerini de gidererek daha somut bir yapı kazanmıştır. Bu, PKK’nin zihniyet yapısının, Önder Apo’nun zihniyet değişim, dönüşüm ve gelişiminin ifadesi oluyor. Gelişim çizgisini ortaya koyuyor.
Şunu iyi görmek gereklidir: Önder Apo 1973’te böyle bir çıkış yaparken onun ve kendisine inanarak etrafında toplanan gençlerin ellerinde herhangi bir maddi güç yoktu. Ne aile, aşiret gücü vardı. Ne para, örgüt, ne silah vardı. Genç olarak bilinçleri, temiz ruhları, kişilikleri, idealist yapıları, özgürlük ve demokrasi tutkuları dışında, yine bunlarla donatılmış cesaretleri ve fedakarlıkları dışında herhangi bir güçleri yoktu. Toplumun en yoksul kesiminin üyeleriydiler. Ne bir aile gücüne dayanıyor ne de bir aşiret gücüne dayanıyorlardı. Tamamen bunlardan kopmuş, belli bir bilinç kazanarak aydınlanma sürecine girmiş gençler oluyorlardı. PKK tamamen böyle bir yoksul toplumun üniversiteye gidebilen gençlerinin oluşturduğu ideolojik grubun büyümesiyle şekil kazandı. Bir gençlik hareketidir. Aydın, yoksul, emekçi hareketidir. Bir mücadele hareketidir. Bir irade hareketidir. En önemlisi de bağımsızlığa ve özgürlüğe inanan bir akımdır. Düşüncede, ideolojide bağımsızlık ve özgürlük temel karakteridir. Bu hareket düşüncede bağımlılığın zerresini kabul etmez. Politik esneklikle çeşitli ilişkiler, ittifaklar elbette geliştirir. Ama Kürdistan’a sömürgeci-soykırımcı egemenliğin dayattığı işbirlikçiliğe karşı amansız bir mücadeleyi geliştirerek var olmuştur. Bunun ister sosyal şoven biçimi olsun, ister reformist milliyetçi biçimi olsun her türlüsüne karşı çıkarak kendisini, özgür, bağımsız, ulusal özgürlükçü ve demokratik sosyalist çizgisini ortaya çıkarmıştır. Aslında Kürdistan Devriminin Yolu Manifestosu böyle bir çizgiyi izah etmektedir. PKK’nin ilk programı böyle bir çizgiyi örgüte ve eyleme dönüştürmenin programıdır. Amaçlarının somut olarak konulmasını ifade eder.
Birinci Kongre büyük bir iddia, irade ve bilinç kongresiydi
Böylece Birinci Kongre böyle bir PKK şekillenmesini temsil ediyor. Önderlik düzeyinde bu çerçevede bir gelişmeyi içeriyor. Bu kesindir. Fakat bu kadar engel, zorluk, imkansızlık ortamında bütün katılanlar çabayla kendisini eğitip doğru katılmak isteseler de ne kadar anlamışlardır, ne yaptıklarının ve ne kadar yapacaklarının bilincine ne kadar varmışlardır, bu tartışılabilir bir durumdur.
PKK’nin Birinci Kongresi şöyle de tanımlanabilir. Kuşkusuz büyük bir iddianın, iradenin, ruhun, bilincin kongresiydi. Öz güce ve öz iradeye bağlılık çok ileri düzeydeydi. Buradan kalkarak kendine güven çok güçlüydü. Böyle bir mücadeleye yürüyen Kürt gençleri bu güveni nereden alıyorlardı? Kuşkusuz Kürt tarihinden bunu alacak durumları yoktu. Fakat geçmişte bireysel de olsa bir Kürt yiğitliği vardır. O yiğitlikten güç alıyorlardı. Diğer yandan bu yiğitliğin gücünü, özellikle 12 Mart 1971 darbesine karşı Türkiye’de devrimci gençlik direnişi olarak gelişen direnişlerden alıyorlardı. Çünkü o direnişin içerisinde Kürt gençleri çok önemli bir rol oynamışlardı. Her ne kadar hareket ‘Türkiye Devrimci Gençlik Hareketi’ biçiminde tanımlansa da hareketin öncü ve eylemci düzeyde kadrolarının çoğunluğu Kürt gençleriydi. Bu büyük bir güç veriyordu. Özgürlük bilinci, sosyalist bilinç, komünal bilinç, geleneksel Kürt toplumsallığının canlanması, dirilmesi olarak bu gençlere önemli bir güç veriyordu. O da temel bir güç kaynağıydı.
Bununla birlikte tabii, halkların emperyalizme ve sömürgeciliğe karşı yürüttükleri ulusal kurtuluş mücadeleleriyle elde ettikleri kazanımlar, ulusal kurtuluş devrimlerinin başarısı, yine bu temelde devrimci sosyalist teorinin gelişimi temel güç kaynaklarıydı. Güçlerini buradan alıyorlardı. Dikkat edilirse bunlar hep düşünce ve inanç düzeyinde güçlerdir. Onun ötesinde hiçbir maddi güce sahip değillerdi ve böyle bir güçle hareket ediyorlardı. O nedenle çok bilinçli değillerdi, hazırlıklı değillerdi, tecrübeleri yoktu. Aslında Önder Apo, kongredeki durumu daha sonra değerlendirdiğinde “Arkadaşlar çok hazırlıklı gelmemişlerdi, bir partili olmanın gereklerini ne kadar yerine getirecekleri belli değildi” diye tanımladı. Doğrusu, büyük görevler üstlenme ve onların gereklerini yerine getirmede herkes aynı düzeyde hazırlıklı değildi ama kongrenin havası çok önemliydi. Hareketin bir toplantı yapıyor olması, hele hele o dönemde Program Taslağı ve Manifesto’nun var olduğu bir ortamda büyük bir heyecan veriyor, umut içeriyordu, dolayısıyla coşku ileri düzeydeydi. İrade, iddia durumu güçlü bir biçimde vardı. Ne olacağı, işlerin, görevlerin nasıl olacağı yeterince bilinemese de büyük bir iddia ve irade ile yeni bir çıkış yapma, yeni bir sürece yürüme tutumu vardı.
Sonrasında da kongrede yaşanan bu durum gelişmeleri belirleyen bir karakter taşıdı. Dikkat edilirse Önder Apo’nun öngördüğü, PKK’nin çizgi haline getirdiği amaçları oluşturulan strateji ve taktiklerle hayata geçirmeyi etkili bir biçimde geliştiren, zindanda ve dağda başarıyla uygulayan önemli bir kadro duruşu ortaya çıktı. Mazlumlar, Kemaller, Hayriler, Ferhatlarda zindanlarda bunu gördük. Egîdlerde, Zîlanlarda, dağlarda, gerillada bunu gördük. Zaten daha öncesinde Önder Apo’ya resmi ve fiili yardımcı olarak katılan, çalışma yürüten Haki Karer yoldaşın yürüyüşünde gördük. Böyle bir öncü devrimciliğin var oluşu, bunların büyük bir cesaret ve fedakarlıkla yürüyerek anbean görevlerini şehit düşme pahasına yerine getirmeleri, bu büyük özgürlük hareketinin yürüyüşünde kadroların bilinç, irade, iddia, cesaret, fedakarlık kazanmalarında çok büyük bir rol oynadı. 12 Eylül öncesi Haki, Halil benzeri arkadaşların yürüyüşleri, Hilvan ve Siverek direnişlerinin etkileri yönlendirici olduğu gibi 12 Eylül karşısında 1982 Amed Zindan Direnişi gerçekten de bilinci açan, vicdanı sağlamlaştıran, taşı bile eriten etkinliğe ve karaktere sahipti. Bunları doğru bir yoruma tabi tutarak yurt dışında güçlü bir eğitim ve örgütlenmeye dönüştürmeyi Önder Apo başardı. Büyük bir çabayla gerçekleştirdi.
40 yıllık gerilla direnişi kalıcı büyük değerler yarattı
15 Ağustos 1984 Gerilla Atılımı ve 40 yıllık kahramanca gerilla yürüyüşü, gerilla savaşı -ki dünyada eşi benzeri bulunmayan bir savaştı- bu temelde ortaya çıktı. Öncesinde hiç kimse böyle bir çıkışın olacağını beklemiyordu. Kürt toplumunun bu kadar uzun süreli bir mücadele yürütebileceğine ihtimal vermiyordu. Kürt gençliğinin böyle bir gerilla hareketini ortaya çıkarıp bu kadar uzun süre yenilmeden başarıyla yürütebileceğine ihtimal vermiyordu. Ne dost olanlar buna ihtimal verebiliyorlardı ne de düşman buna ihtimal veriyordu. Düşman da zaten çoğu zaman ihtimal vermedi, böyle bir çıkışı beklemedi. Özellikle TC devleti önceki süreçlerde yapılanlara dayanarak her şeyi bitirdiğini, hayali Kürdistan’ı Ağrı Dağı’na gömdüğünü sanıyor ve hesap ediyordu. Artık yeniden bir Kürt dirilişinin gerçekleşeceğine fazla ihtimal vermiyordu. Kendi içinde her zaman bir kuşku olarak kalsa da bir ihtimal vermiyor ya da vermek istemiyordu. Dostları ise artık bu kadar ezilmiş, parçalanmış, yok edilmiş bir toplumdan bir şey çıkmaz kanaatindeydiler. ‘Kürt davası haklıdır’ diyenler de bunun başarı şansı kalmamıştır sonucuna varıyorlardı. Çünkü defalarca dört parçada isyan edilmiş, hepsi ezilmiş ve yenilmişti, sonuçları darağacında ipe çekilme olmuştu. Toplum üzerinde bunun yarattığı bir etki ve psikoloji vardı. Evet, toplumda büyük bir etki, öfke birikimine yol açmıştı ama büyük bir kırılma, irade zayıflaması da ortaya çıkarmıştı. Daha doğrusu umut azalması, umut kırılması oluşturulmuştu. Bu duruma bakıldığında umutlu olma, böyle bir çıkış gerçekleşir deme kolay bir iş değildi. Bu umudu tarihsel bilincine dayanarak Önder Apo ortaya çıkardı, var etti, geliştirdi. Önder Apo’yu anlamaya çalışan ya da anlamasa da inanan ve birlikte yürümeye karar veren gençler ortaya çıkardılar. Bu da şehadet çizgisinde yürüyen bir özgürlük hareketini ortaya çıkardı. Özgürlük kervanı yürüyüşünü oluşturdu. Şehitler kervanı biçiminde yürüdü. Bağlılık, şehitler gerçeğinden ders çıkarmak, şehitlerin amaçlarına bağlanma, şehitlerle ve Önder Apo ile yoldaşlaşma, söz verip verdiği sözün sahibi olmayı bilmek bu hareketin bu biçimde büyük yürüyüşünü yarattı.
Tabii, Birinci Kongre’deki ortam sonrasına damgasını vurdu. Bir yandan böyle bir yürüyüş olurken bir yandan da bunun karşıtı olarak provokatif tasfiyeci eğilimler her dönemde farklı biçimlerde ortaya çıkarak tasfiyeci bir duruşu temsil ettiler. İnkar ve imha zihniyet ve sisteminin toplum ve birey üzerindeki etkileri mücadeleyi, Önderlik gerçeğini inkar etme, değişik dönemlerde yaşanan zorluklar karşısında güç ve irade yaratamayarak inkarcılığa savrulma ve tasfiyeciliğe dönüşme biçiminde yaşandı. Hareketin nasıl ki büyük savaşçıları ortaya çıktıysa, Önder Apo “Hainler de ortaya çıktı” dedi. Örneğin zindanda Şahin Dönmez’den başlamak üzere, dışarıda Semir’den birçok kaçkına kadar, Dörtlü Çetecilik biçiminde gerillaya dayatılan çeteci eğilimlere kadar birçok tasfiyeci ruh, düşünce, tutum bu mücadeleye dayatıldı. Fakat arada kalış, orta duruş çok etkili oldu. Bir istek, inanç var olmasına rağmen ne yapacağını, nasıl yapacağını bilemeyen, çok fazla önünü göremeyen, sadece duyguyla, inançla katılmış olan durumlar da kongrede çoktu. Daha sonrasında da etkili oldular. Orta yolculuk, küçük burjuva eğilimler, bireycilik, tutuculuk, darlık, geri çekilme, her dönemin görev ve sorumluluklarını doğru ve yeterli bir biçimde bilince çıkararak onun gereklerini örgütsel ve eylemsel çizgide yerine getirememe durumları yaşandı. Bir de böyle ara çizgi, üçüncü çizgi etkili oldu. Ortadaki duruşlar bunlara yol açtı. Kongre sonuçlarının pratikleşmesi olarak bunları ifade edebiliriz. Ama ana durum Önderliksel yürüyüştü, şehitler yürüyüşüydü. Önderlik ve şehitler çizgisindeki gerilla yürüyüşü oldu. Komuta yürüyüşü oldu. Bu yürüyüş büyük bir mücadele ve savaş ortaya çıkardı. Başta 40 yıl değil, 40 hafta, 40 ay dayanılabilir mi diye hesap ediliyordu. Acaba Kürtler savaşa girseler bu savaşın sonuçlarına ne kadar katlanırlar, dayanabilirler diye değerlendiriliyordu. Vietnam benzeri halklar 10-15 yıl savaşmışlardı ve ne kadar uzun süre direnmişler, nasıl büyük bir bedel ödemeyi göze almışlar, direnç göstermişler diye gıpta ile bakılıyordu. Fakat Kürtler bunları kat kat aştılar. Önder Apo’nun iddiası, iradesi ve buna duyulan güven, inanç, bu konuda gelişen büyük cesaret ve fedakarlık, kahramanlık durumu gerçekten de tam bir fedai yürüyüşü, 40 yıl gibi uzun süreyi kapsayan bir gerilla direnişinin, halk direnişinin yaşanmasını ortaya çıkardı. Böyle bir mücadele kalıcı büyük değerler yarattı.
Şimdi 5-7 Mayıs 2025 tarihlerinde yapılan 12. Kongre ile PKK örgütsel varlığını sona erdirdi. Artık bir buçuk yıldır PKK adıyla çalışma yapılmıyor ama ortada PKK’nin yaratmış olduğu bilinçli bir Kürt var, örgütlü bir Kürt toplumu var, bir Kürt kadını var, bir Kürt genci var, bir Kürt Önderliği var. Her şeyden öte bir şehitler ordusu var. Eylül ayında da ilan edilmemiş diğer şehit arkadaşlarımız açıklandı zaten. Şehitlerimiz, büyük bir eğitim, örgütlenme, birleşme, cesaret ve fedakarlık kazanma, ayağa kalkma, özgürlüğe kilitlenme etkeni oluyorlar. Doğrudan Önderlik görevlerini yerine getiriyorlar. Halkın yürüyüşüne, eğitilip örgütlenmesine öncülük ediyorlar. Bu gözle görünen, maddiyatçı bir öncülük değil, doğrudan olmuyor ama hiçbir okulun yapamayacağı kadar sağlam, ileri düzeyde bir eğitim yapan, örgütleyen, birleştiren, yürüten bir öncülük ve önderlik gerçeğini temsil ediyorlar.
İşte bu 50 yıllık mücadele, 47 yıllık resmi PKK yürüyüşü, yarım asırlık büyük özgürlük yürüyüşü gerçekten de Kürdistan’da her şeyi değiştirdi. Kürdistan ile birlikte Türkiye ve Ortadoğu’da da önemli değişikliklere imza attı.
35 yıldır kapitalist modernite sisteminin yeni öncelikleri olan ABD-İsrail ittifakı, saldırı halinde yeni bir Ortadoğu yaratmaya çalışıyor. İsrail hegemonyasını Ortadoğu’ya oturtmaya çaba harcıyorlar ve buna karşı Demokratik Ortadoğu direniyorsa, böyle bir Demokratik Ortadoğu direnişinde öncülüğü Kürtler yapıyor. Kürt özgürlük ve demokrasi hareketi yapıyor. Kürt özgürlük direnişi yapıyor. Diğer halklar direnme umudunu, iradesini Kürt gerçeğine bakarak kazanıyorlar. Ortadoğu’yu da böyle etkiliyor. Bütün insanlık için de bir umut haline gelmiş durumdadır. Başta kadınlar olmak üzere gençlerin, işçi ve emekçilerin, tüm dünyadaki ezilen insanlığın umudu haline gelmiş durumdadır. Rojava Özgürlük Devrimi öyle bir rol oynadı. Evet, 2026 Ocak’ından bu yana bir saldırı ile karşı karşıya kaldı, ikinci 15 Şubat komplosu gibi bir saldırı var, kısmi bir siyasi-askeri gerileme içerisinde ama ideolojik-örgütsel değerinde asla bir gerileme, kaybetme söz konusu değildir. Dolayısıyla ezilen insanlığı aydınlatmaya devam ediyor, onlar için umut ve ilham kaynağı olmaya devam ediyor. Komünal Enternasyonal’in gelişmesi için büyük bir dayanak olma özelliğini sürdürüyor.
Bu çerçevede yaratılmış kalıcı değerler var. Her şeyden önce en büyük değer önderliksel gelişmedir. Bunu Kürt hafızasının, Kürt aklının, yeni özgür Kürt zihniyeti ve bilincinin oluşması diye tanımlayabiliriz. Dikkat edilirse bu Kürt bilinci olmaktan çıktı, insanlık bilinci olma haline geldi. Kendisini demokratik sosyalist modernite paradigmasında ortaya koyuyor. Demokratik komünal toplum çizgisi olarak ifade ediyor ki önderliksel gelişme tarihin en büyük gelişmesidir. İlk defa Kürt tarihinde 50 yılı aşkın bir süre kesintisiz olarak böyle bir Önderlik mücadele ediyor, kazanımlarını biriktiriyor ve bütün Kürt toplumunu etkilediği gibi Ortadoğu ve dünya halklarını, tüm insanlığı etkileyen küresel bir önderlik düzeyine kendisini ulaştıran güç haline geliyor. Yarım asırlık büyük özgürlük yürüyüşünün en büyük kazanımı budur.
Kürdistan’da da Ortadoğu ve dünyada da geleceği belirleyecek olan bu önderliksel gelişmedir. Yeni ortaya çıkarılan demokratik sosyalist modernite kuramıdır. Bunu net görmeliyiz. Demokratik komünal modernite reel sosyalizmin bütün hata ve eksikliklerini, yanlışlıklarını düzelterek bütün ezilen insanlığa yeni bir umut ve kurtuluş yolunu, zafer yolunu gösteren bir kuramdır. Devrim teorisi, programı, stratejisi ve mücadele tarzıdır. Bunlar İmralı koşullarında olsa bile başarılmış ve gerçekleştirilmiştir. İmralı, en büyük devrimci gelişmenin zemini haline Önder Apo sayesinde bu biçimde getirilmiştir. Bu gerçeği görmemiz gerekiyor.
Önderlik ve şehitler gerçeği sönmeyen bir yıldız gibi parlamaktadır
Bununla birlikte kolektif ve kurumsal önderliksel gelişmeye, böyle bir önderliğin yaratılmasına en büyük katkıyı sunan, Önder Apo’ya en büyük gücü veren şehitler gerçeği var. Bu gerçeğin etkisi hiçbir zaman silinmez. Nasıl ki önderliksel gelişimin ruh, zihniyet ve mücadele tarzı olarak etkisi yüzyıllara yayılır ve devam ederse, şehitler gerçeğinin manevi, eğitici, örgütleyici, cesaret ve fedakarlık kazandırıcı etkisi hiçbir zaman silinmez. 19. ve 20. yüzyıllarda Kürtler verdikleri şehitlerini unutmadılar. PKK direnişinin ortaya çıkmasında o şehitlerin etkileri önemli bir rol oynadı, yaratılan öfke, şehitlerde dile gelen bilinç, yeni direnişe kalkmada temel güç kaynağı oldu.
Şimdi PKK şehitleri -ki Rêber Apo “PKK şehitler partisidir. Şehitler PKK’lidir” dedi- PKK örgütsel varlığını 12. Kongre’de sona erdirdiyse de şehitler PKK’si kongre ile sona erecek bir PKK değildir. Varlığını ve hükmünü her zaman, her koşulda sürdürecek bir öncülük hareketidir. Etkisi hiçbir zaman silinmez, sönmez. Önderlik ve şehitler gerçeği sönmeyen bir ışıktır, sönmeyen bir yıldız gibi parlamaktadır. Dolayısıyla her koşulda, her zaman aydınlatıcı olacak, ön açıcı olacak, toplumsal yürüyüşü belirleyecek ve yönlendirecek güçtedir, değerdedir.
Bu bakımdan 19. ve 20. yüzyıl şehitlerini de kendi bünyesinde somutlaştırarak ulusal varlık ve özgürlük şehitleri olarak yeni bir toplumun yaratılmasını temsil ediyorlar. Yeni toplumun, demokratik toplumun, özgür yaşamın öncülüğünü yapıyorlar ve bu öncülük hiçbir zaman yenilmez, hiçbir zaman ortadan kalkmaz. Dolayısıyla demokratik toplum ve özgür yaşam Önderlik ve şehitler gerçeği ile Kürdistan’da kalıcı zafer kazanmıştır. Bu zaferi geriletmeye, yıkmaya hiçbir güç muktedir olamaz. Hiçbir güç yetmez. Birçok çevre boşuna çabalıyor. Çünkü Önderlik ve şehitler gerçeği bu denli etkilidir. İşte PKK’nin yarım asırlık özgürlük yürüyüşü böyle büyük değerler ortaya çıkardı. Kürdistan’da yeni bir dirilişi ortaya çıkardı. Yeni bir toplumu, yeni özgür insanı şekillendirdi. Bunları da kadın özgürlük çizgisinde yaptı.
Kadın özgürlük devrimine dayanan bir devrim asla yıkılmaz
Bunlarla birlikte en büyük değeri de kadın özgürlük çizgisini tanımlamasıdır. Jin, Jiyan, Azadî çizgisi gerçekten de Kürdistan’dan bütün Ortadoğu’ya ve dünyaya dalga dalga yayılıyor, tüm kadınları kapsıyor, yeni bir özgürlük yürüyüşüne çekerek bir küresel kadın devriminin gelişmesini adım adım gerçekleştiriyor. Bu da çok önemli bir güçtür. Önderlik ve şehitlerle temsilini bulan kalıcı önderlik gerçeği, bir de kadın özgürlük çizgisiyle doğru ve sağlam bir özgür yaşam çizgisine ulaşmış bulunuyor. Özgür kadın öncülüğünde yeni bir toplumsal şekillenmeyi ifade ediyor ki devrimi kalıcı kılan, devrimi özgürlük çizgisinde derinleştiren, devrime en büyük gücü veren de bu gelişmedir. Kadın özgürlük devrimine dayanan bir devrim asla yıkılmaz, yok olmaz, silinmez. Kadın gerçekten de bilinçlenir, örgütlenir, inanır, özgürlük devrimine yürür ve özgür yaşamı cesaret ve fedakarlıkla yaratmayı bilirse bunu yıkmaya hiçbir gücün muktedir olamayacağı açıktır. Bu da yenilmez, yıkılmaz bir güç edinir.
Bunlarla birlikte elbette Kürt toplumu bilinç edindi, büyük bir hafıza oluşturuldu. Önder Apo’nun ve şehitlerimizin, bütün hareketin 53 yılda ortaya çıkardığı düşünce gücü, manevi değerler Kürt toplumunun en büyük hazinesidir. Her zaman topluma yol gösterecek, doğru yolu bulmasını sağlayacak bir hazine değerindedir. Böyle bir mücadeleyle varlık kazanıldı. Artık herkes Kürt varlığına evet diyor. Kürt yok diyen kalmadı. Bazı çevreler ‘Kürt var ama hakları yok’ diyorlar. Kürt’ün varlığını inkar edemiyorlar ama haklarını inkar ederek bu inkar ve imhayı sürdürmek istiyorlar. Şimdi mücadele bunun üzerinde yürüyor. Tabii, böyle bir gelişme ortaya çıkaran bir halk gerçeği var. Bir kadın ve gençlik gerçeği var. Kadın gerçeği üzerinde durduk. Baştan itibaren bu hareket bir gençlik hareketi, bir gençlik partisi, gençlik yürüyüşüdür. Bunu hiç kimse farklı gösteremez, inkar edemez. Dolayısıyla Apocu gençlik bir hakikattir. Öyle kolayca silinemeyecek, sağa sola saptırılamayacak bir hakikattir. Özel savaş saldırılarıyla, kapitalist modernitenin liberal saldırılarıyla, sanal medyanın uyuşturucu etkileriyle bu Apocu gençlik hakikatinin ortadan kaldırılması mümkün değildir. Bu gerçeği net ve iyi görmek gereklidir. Böyle bir gençlik ve kadın öncülüğünde özgürlüğe tutkun, her türlü cesaret ve fedakarlığı kuşanmış, tam fedaileşmiş bir Kürt halk gerçeği var.
50 yılda Kürt insanı ve Kürt toplumu büyük bir devrim yaşamıştır
İşte yarım asırlık Apocu özgürlük yürüyüşü böyle bir halk gerçeğini ortaya çıkardı. Bu yeni bir Kürtlüktür. Yeni bir Kürt halk şekillenmesidir. Eski Kürtlükle bunun kıyaslanması ya da karıştırılması sahiplerini her zaman yanılgıya götürür. Kürt insanı ve Kürt toplumu büyük bir devrim yaşamıştır. Bu 50 yılda devrim içinde devrimler yaşadı. Zihniyet devrimi, irade devrimi, ruh devrimi, bilinç devrimi, kadın özgürlük devrimi, cesaret ve fedakarlık devrimi, sosyalist devrim, komünalite devrimi, yoldaşlaşma devrimi, dayanışma devrimi… Her şeyi yaşadı. Bütün bunlardan oluşan yeni bir Kürt yaşamı ortaya çıktı. Kürt bireyi, Kürt toplumu oluştu. Kürt kültürü gelişiyor. Yeni bir Kürt kültürü var. Demokratik komünal, özgür kadın çizgisinde oluşmuş yeni bir Kürt kültürü, ahlakı söz konusudur. Geçmişten gelen komünal Kürt toplumsallığı şimdi demokratik komünalite çizgisinde kendini yeniden şekillendirerek yeni bir Kürt insanının ve toplumunun ortaya çıkmasını sağladı. Bu gelişmeleri, kazanımları iyi görmek lazım, doğru anlamak gerekiyor. Böyle bazı siyasi-askeri zayıflamalar olduğunda hemen karamsarlığa düşmemek gerekiyor. Bu gelişmeleri görelim, PKK’nin, Önder Apo’nun, şehitlerimizin neler yarattığını, bizi nereye getirdiğini, bize nasıl yıkılmaz büyük bir güç ve yaşam çizgisi kazandırdığını iyi görelim. Bu öyle kolay ortadan kaldırılamaz. Buna inanmak, güvenmek gereklidir. Daha önemlisi de bunu doğru anlayıp gereklerini yerine getirmek gereklidir. Dürüst, namuslu, ahlaklı insan olmak böyle ortaya çıkar, böyle gerçekleşir.
Şimdi bunlar üzerinden yeni bir dönem yaşanıyor. 5-7 Mayıs 2025 tarihlerinde PKK 12. Kongresi’ni toplayarak örgütsel varlığını sona erdiren bir karar aldı. Bu karar Önder Apo’nun 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı temelinde gerçekleşti. Böylece PKK yeni bir değişim ve dönüşüm sürecine girdi. Aslında 1993’ten itibaren başlatıp gerçekleştirmeye çalıştığı stratejik değişimi başarıya götürmekle birlikte, aynı zamanda Demokratik Modernite Paradigması’nı, Demokratik Komünal Toplum Manifestosu’nun ortaya koyduğu yenilikler temelinde hayata geçirmeyi ifade eden, yeniden bu temelde örgütlenip mücadele eder hale gelmeyi içeren bir değişim ve dönüşüm oluyor.
Barış ve Demokratik Toplum Süreci PKK’nin yeni bir strateji temelinde ve yine Önder Apo’nun savunmalarında ve Demokratik Komünal Manifesto’da ortaya koyduğu çizgi temelinde kendini yenileyerek, değiştirip dönüştürerek yeniden yapılandırması süreci oluyor. Bu gerçekten çok önemlidir. Tabii bu Önder Apo’nun ve Kürt Özgürlük Hareketi’nin süreci tanımlamasıdır.
Buna karşı TC devletinin, başta AKP-MHP olmak üzere çeşitli partilerin de bir süreç tanımlamaları var. Süreci kendi anlayışlarına, zihniyet ve siyasetlerine göre ele alma, tanımlama ve yürütme çabaları söz konusudur. Bu da açık ve anlaşılır bir durumdur. Herkesin süreç tanımlaması, süreci anlama ve yürütme durumu dikkat edilirse aynı değildir. Bir defa bu gerçeği görmeliyiz.
PKK 1993’te de strateji değiştirmek için adım attı. Bunu 1998 ateşkesiyle, yine 2000’li yıllarda hep sürdürmek, gerçekleştirmek istedi. 30 yılı aşkın bir süre geçti, dikkat edilirse başarılamadı. Neden? İki nedeni var. Birincisi, sömürgeci-soykırımcı zihniyet ve siyaset buna izin vermek istemedi, bunu engellemeye çalıştı. PKK’nin bu değişim ve dönüşüm adımlarına saldırıyla karşılık verip PKK’yi değişim-dönüşüm ortamının zayıflıklarından yararlanarak tasfiye etmek, dağıtmak istedi. Karşımızda böyle bir sömürgeci-soykırımcı zihniyet ve siyaset var. TC devletinin ve küresel kapitalist modernite sisteminin, PKK’nin değişim ve dönüşümüne karşı ortak mücadele tarzı kesinlikle bu oluyor.
Benzer durumu bugün de görüyoruz. Yine bir de kendi iç zayıflıklarımız, yetersizliklerimiz bunda rol oynuyor. Evet, düşman engellemeye çalışıyor. Devlet ve iktidar güçleri, kapitalist modernite sistemi PKK’nin stratejik değişim ve dönüşümünü kendisi için tehlikeli görüyor. Değişir ve dönüşürse PKK kesinlikle zafer kazanır ve Birinci Dünya Savaşı’nın ortaya çıkardığı dünya sistemini kökünden değiştirir diye korku duyuyorlar, adeta ödleri patlıyor. Bu gerçeği görmemiz gerekiyor ama onlar böyle istiyor diye bu değişim-dönüşüm gerçekleşemez değildir. Bunlar başarılamıyorsa bu konuda bizde yaşanan eksiklikler, hatalar da rol oynuyor. Değişim ve dönüşüm sürecini doğru anlamamak, kendi şahsından başlamak üzere örgüt ve eylem çizgisinde yerinde, zamanında etkili bir biçimde yerine getirememe ve böylece karşıt saldırıları boşa çıkartamama durumu da bu değişim ve dönüşümün başarılı olmamasında rol oynuyor. Bu gerçeği de görmemiz lazım.
Buradan yola çıkarak hareket olarak Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin değişim ve dönüşüm karakterini daha ciddi ele alıyoruz, kendimizi daha derinden ve güçlü bir biçimde eğitiyoruz. Geçmişteki hata ve eksikliklerden ders çıkararak onları bu süreçte yaşamama, dolayısıyla devlet ve iktidarın, kapitalist modernite sisteminin ortaya çıkardığı engelleri bu sefer aşarak değişim ve dönüşümü Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde mutlaka başarmayı hedefliyoruz. Bunu kesinlikle gerçekleştirmeliyiz.
Bu bakımdan 5-7 Mayıs 2025 tarihli PKK 12. Kongresi’nin örgütsel yapıyı sona erdirme, feshetme kararı bir son değil, yeni bir başlangıcın önünü açmayı ifade ediyor. Zaten bu öyle de tanımlandı. “PKK’nin feshi bir son değil, tam tersine yeni bir başlangıcın önünü açmak, yeni bir başlangıç adımı atmaktır” dendi. Bu kongrenin demek ki iki boyutu var. Bir, PKK olarak varlığını sona erdirme. İki, PKK’nin yarım asırlık büyük mücadelesinin ortaya çıkardığı değerlere dayanarak onları değişim ve dönüşüme uğratıp yeniden yapılandırarak yeni bir başlangıç yapma, yeni bir çıkış yapma. 50 yıllık büyük özgürlük yürüyüşünü yeni kimlik ve örgütsel biçimle yeni bir hamleye kavuşturma, onu yeni bir süreç içerisine çekmeyi ifade ediyor. 12. Kongre’yi kesinlikle böyle anlamak lazım. Dikkat edelim, sürecin karakteri kesinlikle değişim-dönüşüm ve yeniden yapılanma olarak kondu. 50 yıllık mücadelenin yarattığı değerleri yeni bir varlığın kazanıldığı, özgürlüğün kazanılacağı mücadele sürecine çekmeyi, bu temelde yeniden yapılandırmayı ifade ediyor. Kuşkusuz Kürt özgürlüğü demek, Türkiye’nin ve Ortadoğu’nun demokratikleşmesi demektir. Küresel demokrasi hareketinin değişmesi demektir. Dolayısıyla bu değişim-dönüşüm Kürt özgürlüğü temelinde Türkiye’nin ve bölgenin demokratikleşmesini hedefleyen bir değişim-dönüşümdür. Bunu gerçekleştirecek, Kürt özgürlüğünü, Türkiye ve Ortadoğu demokratikleşmesini sağlayacak, bunun program amaçlarının başarılmasını sağlayacak yeni bir mücadele stratejisinin ve tarzının geliştirilmesi, örgütlenmenin bu yeni mücadele stratejisi ve tarzına göre şekillendirilmesini ifade ediyor.
Önder Apo, yeni stratejiyi “Demokratik Siyasi Mücadele Stratejisi” olarak tanımladı. Hareket, savunmalar ve manifestonun ortaya koyduğu demokratik sosyalist modernite çizgisi temelinde kendini yenilemeyi, değiştirip dönüştürmeyi, demokratik siyasi mücadele çizgisinin gerekliliklerine göre yeniden yapılanarak örgütlenmeyi ve mücadeleyi geliştirmeyi ifade ediyor. Bunu böyle net, açık ifade edebiliriz.
Bu neden böyle oldu? Kürdistan diyalektiği ancak böyle gelişiyor. Dikkat edelim, PKK 10 yıl gerçekten de çok sert bir ideolojik mücadele yürüttü. 1973’ten 1983’e kadar yürütülen mücadeleye dönüp irdeleyelim, gelişme adımlarına bakalım, esasında bunun böyle yoğun bir ideolojik mücadele olduğunu rahatlıkla görürüz. Bu ideolojik mücadelede çeşitli hatalar ve eksiklikler olsa da esas olarak başarı sağlanmıştır. Teorisi, programı, strateji ve taktiği ile Kürt halkının varlık ve özgürlük mücadelesine öncülük eden PKK hareketi güçlü bir biçimde ortaya çıkarılmıştır.
Daha sonraki 40 yılda PKK gerçekten de sert bir gerilla savaşı verdi. Bu gerilla savaşı ideolojik savaşımın sonuçları üzerinde yükseldi. Onu toplumsal örgütlenmeye ve eyleme dönüştürdü. İlk on yılında, 1990’ların başında serhildanlara dönüştürdü, halk eylemlerinin gelişmesine yol açtı. Daha sonra da gerilla ve halk direnişi birlikte her türlü kapitalist modernite saldırısını, sömürgeci-soykırımcı saldırıyı kıran, başarısını önleyen, tarihin en büyük Kürt özgürlük direnişinin yaşanmasına yol açan mücadeleyi ortaya çıkardı. Geçmiş 50 yılı böyle değerlendirebiliriz. Önce sert bir 10 yıllık ideolojik mücadele, ardından sert bir 40 yıllık askeri mücadele, gerilla savaşı yaşandı. Kürdistan’ın varlık ve özgürlük mücadelesinin diyalektiği işte böyle oldu.
Şimdi 27 Şubat 2025 tarihli Barış ve Demokratik Toplum Çağrısı’yla ve bu temelde geliştirilen Demokratik Komünal Toplum Manifestosu’yla bu hareket, demokratik siyasi mücadele yürütür hale gelmek, kendisini geçmişin sert ideolojik ve askeri mücadelesi üzerinde, onların yarattığı değerlere dayanarak demokratik siyasi mücadele yürütür hale getirmek, bunun gereklerine göre değişim-dönüşüm ve yeniden yapılanmaya uğratmak istiyor. Demek ki işe siyasetle başlayamadık, çünkü Kürdistan’da siyasetin önü kapalıydı. Öyle bir sömürgeci-soykırımcı saldırıyla karşı karşıyaydık ki Kürdistan’da siyaset yapmanın imkanları yoktu. Aslında geçen yüz yılda siyaset adına yapılanların hepsi sahteydi. Bu siyaset yapmanın önünü 10 yıllık sert ideolojik mücadele ve 40 yıllık gerilla savaşının yarattığı değerler üzerinde 50 yıllık bir mücadelenin ortaya çıkardığı birikimi değişime-dönüşüme uğratarak Demokratik Komünal Toplum Manifestosu’yla, Barış ve Demokratik Toplum Süreci ile ortaya çıkarmak istiyor. Demek ki bu sert 50 yıllık ideolojik ve askeri mücadele Kürdistan’da siyaset yapmanın, siyasi mücadele stratejisi ile yaşayıp gelişme sağlamanın önünü açtı. Kürdistan’ı ve Türkiye’yi doğru ve gerçekten siyaset yapılabilir, politikanın anlamına uygun rol oynayabilir hale getirdi. İşte Kürdistan’a ve Türkiye’ye dayatılan rejim böyle bir rejimdir. Aslında Birinci Dünya Savaşı ardından ortaya çıkarılan rejim, bunun askeri darbelerle aldığı karakter böyle bir şeydir. Bu kadar politika karşıtı, siyaset karşıtı bir güçtür. TC rejimi tamamen ideolojik ve askeri bir dayatmadır. Politikaya, demokratik siyaset yapmaya zerre kadar açık değildir, buna fırsat vermiyor, imkan vermiyor. 50 yıllık PKK mücadelesi işte bunu kırmaya, dolayısıyla siyasetin önünü açmaya çalıştı. Şimdi Barış ve Demokratik Toplum Süreci’yle böyle bir siyasi mücadele yürütür hale kendini getirmek, Türkiye ve Kürdistan’da demokratik siyaseti sorunların çözümünde başat rol oynar kılmak istiyor. Siyaset hakim olsun, sorunlar demokratik siyasi mücadele yöntemi ile çözülsün, böylece başta Kürt sorunu olmak üzere tüm sorunları çözelim diyor. Sürecin temel karakteri, mantığı, hedefi kesinlikle budur.
Bunun gerçekleşmesi için elbette büyük bir mücadeleye ihtiyaç var. Hala sömürgeci-soykırımcı zihniyet ve sistem, askeri zor, baskı ve şiddet olarak dayatmasını sürdürüyor, fırsat vermek istemiyor. Birçok savaş rantçısı güç sürecin gelişmesini, başarıya gitmesini engellemeye çalışıyor. Buna ‘evet’ diyerek görünenler bile adeta kuyruğundan tutar gibi yaklaşıyorlar, pamuk ipliğine bağlı yürüyorlar, tam içten tutarlı yaklaşımları yoktur. Gerçekten de siyaset ve zihniyet değişimiyle bu sürece sahip çıkmıyorlar. Kürt’ü yok sayan, yok eden, yok etmek isteyen inkarcı ve imhacı zihniyet ve siyaset tümden kırılmış ve aşılmış değildir. Zaten bu zihniyet ve siyaset kırılıp aşılsa Kürt sorununu da çözmek, Türkiye’deki diğer sorunları da çözmek hiç de zor olmaz, çok kolay gerçekleşir. Buna kesinlikle inanmak lazım. Eğer sorunlar kangrenleşme temelinde sürüyorsa, çözüme kavuşmuyorsa burada esas olarak sorunları yaratan zihniyet ve siyasetin değişmemesi rol oynuyor. Bunun için de bu zihniyet ve siyasetin üzerine gitmek lazım. Bu zihniyet ve siyasete karşı her türlü ideolojik ve siyasi mücadeleyi geliştirmek gereklidir. Bu zihniyet ve siyaseti teşhir etmek, toplumu bilinçlendirmek gerekiyor. Gençleri, kadınları, işçi ve emekçileri, Türkiye’de yaşayan herkesi bu temelde eğitip bilinçlendirerek bu zihniyete ve sisteme karşı demokratik cumhuriyet ve demokratik toplum için mücadele eder hale getirmek gerekiyor. İşte bunlar gerçekleşirse o zaman Barış ve Demokratik Toplum Süreci başarıya gider, sorunların çözümünün önü açılır. İşte o zaman PKK tarihe karışır ve PKK’nin yarattığı değerler yeni bir örgütsel yapı kazanır, yeniden yapılanır, yeni kimlikler altında demokratik siyasi mücadeleyle geliştirdiği özgürlük yürüyüşünü yeni mecralara taşır, zaferlere götürür, yeni kazanımlara ulaştırır. İşte hedef budur.
İnanıyoruz, umut ediyoruz, PKK kuruluşunun 49. yılı bu temelde, bu inkarcı ve imhacı zihniyet ve sisteme karşı özgürlük ve demokrasi mücadelesinin tüm Türkiye’de ve Kürdistan’da birleşik olarak gerçekleştiği yıl olacak. Daha çok özgürlük ve demokrasi güçleri dayanışma içinde olacaklar, birleşecekler. Daha çok ittifak yapacaklar, daha fazla kitlelere gidecekler. Gençlere, kadınlara, işçi ve emekçilere, yoksullara ulaşacaklar. Toplumu daha fazla aydınlatıp örgütleyerek bu inkarcı ve imhacı zihniyet ve sisteme karşı mücadeleye çekecekler. Bu birleşik mücadele de sonuç alacak, başarı kazanacak. En azından Barış ve Demokratik Toplum Süreci bu 49. yılda yeni ve kalıcı gelişmelere adım atacak. Kalıcı gelişmeler ortaya çıkararak zafer çizgisinde ilerleyecek. Umudumuz ve inancımız budur. Çabamız bu temelde olacak. Kürt özgürlüğünü ve Türkiye’nin demokratikleşmesini isteyen tüm güçlere çağrımız da böyle somutluk kazanacak. Eğer kendimize güvenir, birleşir, birlikte siyasi mücadeleyi etkili bir biçimde geliştirirsek mutlaka kazanacağız. Bu temelde mücadele etmek isteyenlere başarılar diliyoruz.