Kürt Özgürlük Hareketi olarak yakın zamanda radikal adımlar atarak Türk devletini adım atmaya teşvik etmek istedik. Bu önemli adımlar karşısında Türk devletinin sorumluluk duyarak adım atmasını beklerken yeni yaklaşımlar ve taleplerle sürece yaklaşmaları bir sıkıntı yaratmıştır. Artık dünyada da Türkiye’de de herkes biliyor ki, Kürt Özgürlük Hareketi bu tür sorunlarda atıldığı görülmeyen adımlar atmıştır. Amiyane deyimle top Türkiye tarafındadır. Sürecin geleceğini Türkiye’nin atacağı adımlar belirleyecektir.
Gençliğin öncülük ettiği protestolar Avrupa’yı sarsmaya devam ediyor. Öyle ki, eylemlerin büyümemesi için sokağa çıkma yasakları konuyor. Düşünce ve örgütlenme özgürlüğünün olduğu söylenen Avrupa’da sokağa çıkma yasaklarının konulması bu eylemlerin düzeyini ve sarsıcılığını ortaya koyuyor. Başta Fransa olmak üzere Avrupa’da gelişen bu eylemlerin nedenleri tartışılıyor. Avrupa’nın gündemi şimdi bu. Avrupa’nın uzun süredir dünya siyasetindeki yerinin ne olduğu konusu da tartışılıyor. Dünyadaki siyasi durum da her gün yeni boyutlar kazanıyor. Ortadoğu merkezli 3. Dünya Savaşı sürüyor. Ortadoğu’da askeri ve siyasi durum da bu savaşın bir süre daha derinleşerek süreceğini gösteriyor.
Kapitalizmin tarih sahnesine çıkıp yükselişe geçtiği Avrupa’da yaşananlar, küresel kapitalizmin geldiği aşamada krizinin derinleştiğini ve daha da derinleşeceğini gösteriyor. Kapitalizm, daha başından toplum karşıtı bir üretim ve yaşam biçimi olmuştur. Kapitalizm toplumu dağıtmadan var olamaz ve yaşamını sürdüremez. Kapitalist modernite önceki yüzyıllarda da toplumu dağıtarak yaşıyordu. Ancak 21. yüzyılla birlikte topluma yönelik bu saldırı, insanlığı bitirme noktasına getirdi. Yapay zekâ çağının başlamasıyla birlikte insanlığın büyük bir tehlike ile karşı karşıya olduğunu herkes dillendiriyor. Yapay zekâya sahip şirketler de bunu söylediğine göre durum ciddidir. Önceki ABD Başkanı Biden, gelişen bu yeni teknolojilere bir kısıtlama getirilmesi gerektiğini belirtti. En son BM Genel Sekreteri, yapay zekânın savaş içine sokulmaması gerektiğini belirterek tehlikenin boyutunu da ifade etmiş oldu.
Artan üretime rağmen derinleşen gelir uçurumu
Avrupa’da yaşananların kapitalist modernitenin toplumu dağıtması ve geliştirdiği teknikle de bağı var. Teknik gelişim her zaman üretim araçlarında da gelişme sağlamıştır. Üretim artmıştır. Bugün de dünyada ekonomik verilerde bir yükseliş var. Veriler, ekonomide bir daralma olduğunu göstermiyor. Ancak dünyada ekonomik verilerin gelişmesinin tersine ülkeler arasındaki ekonomik uçurum büyüyor. Yine benzer bir biçimde her ülkede zenginlerle az gelirli alt gruplar arasındaki ekonomik uçurum da büyümektedir. Kapitalist üretim koşullarında her zaman bu fark olmuştur. Ancak günümüzde bir ülkedeki gelirin büyük bölümünü bir azınlık alırken toplumun büyük çoğunluğu gelirin çok azını almaktadır. Halklar da her ülkedeki insanlar da bu gerçeği her gün çok çarpıcı biçimde görmektedir.
Ülkeler arası gelir uçurumu milyonlarca insanı ülkelerinden koparıyor. Avrupa’ya ve Kuzey Amerika’ya sürüklüyor. Zaten Avrupa, 2. Dünya Savaşı’nın bitiminden sonra birçok ülkeden ucuz iş gücü olarak işçileri çekmiştir. Ucuz iş gücü kapitalizm için en büyük gelir kaynağıdır. Avrupa önceden bu amaçla önemli bir nüfusu kendine çekmişti. Kuşkusuz bugün de ucuz iş gücüne ihtiyaç duyuyorlar. Öyle ki, birçok şirket bu nedenle üretimlerini ucuz iş gücünün olduğu ülkelere kaydırmışlardır. Çin bunların başında geliyor. İş gücü ucuz olduğu için bu yönlü Türkiye’de de yabancı yatırım artmıştır.
Avrupa’da da toplum içinde gelir uçurumu artmıştır. Öte yandan Avrupa ülkeleri ve buradaki şirketler de diğer ülkelerle ve şirketlerle rekabeti artırmak için sosyal harcamaları ve sübvansiyonları kısmışlardır. Bunlar alt gelir gruplarını ve hiçbir geliri olmayan gençleri fazlasıyla etkilemiştir, etkilemektedir. Avrupa toplumu kapitalist moderniteyle birlikte maddi uygarlık hâline gelince ve tüketim kışkırtılınca maddi imkânlara ve tüketim nesnelerine erişmede yaşanan zorluklar tepkileri beraberinde getirmektedir. Öte yandan kapitalizmin moral değerleri tüketmesi ve kültürel yozlaşmanın artması da toplum içinde tepkileri artırmaktadır. Rêber Apo, kapitalizmin toplumu tükettiğini, bu durum karşısında toplumun bir noktada isyan edeceğini belirtir. Binlerce yılda yaratılan kültürel değerlerin tümden yok edilmesi mümkün değildir. Binlerce yılda yaratılan toplumsal-kültürel değerler baskılanabilir, geriletilebilir ama yok edilemez. Kutsal kitaplarda dile getirilen yozlaşmış Sodom ve Gomora şehirlerine Tanrı’nın gazabının gelmesi gibi kapitalizmin toplumu ortadan kaldırmasına karşı da toplumun tepki vermesi kaçınılmazdır. Kutsal kitaplardaki tepki o dönemin kültürü ve literatürüne göre olmuştur. Kapitalist modernitenin bu aşamasında gösterilecek tepki tabii ki farklı olacaktır. Toplum bir biçimde ayağa kalkıp insanlığı bitiren bu moderniteye ve onun unsurlarına dur diyecektir. Rêber Apo zaten kapitalizme karşı Demokratik Modernite’nin nasıl karşı koyacağını ve nasıl alternatif olacağını çarpıcı biçimde ortaya koymuştur.
Avrupa’da militarizm ve otoriterleşme
Avrupa, 2. Dünya Savaşı sonrası NATO şemsiyesi altında güvenliğini sağladı. Zaten Sovyetlere karşı NATO kendini her bakımdan güçlü tutuyordu. Süper güç ABD, NATO’nun temel gücüydü. Sovyetlerin dağılması ve Soğuk Savaş’ın bitiminden sonra dağılan Sovyetlerin etkisindeki ülkeleri etkisi altına almak için de NATO rol oynadı. Sonrasında “NATO hangi motivasyona dayanacak?” dediler. Rusya’ya karşı olma yanında terörizme karşı mücadeleyi de konseptlerine aldılar. Ancak Sovyetlere göre şekillenen NATO, Sovyet tehdidi ortadan kalktıktan sonra kendini tam bir konsepte oturtamadı. Öyle ki yaşananlardan sonra Fransa Cumhurbaşkanı Macron, NATO’nun beyin ölümünden söz etti. Artık NATO üyeleri çeşitli alanlarda ve konularda farklı tutum alıyor, farklı ittifaklara giriyorlardı. Fransa, ABD, İngiltere, Avustralya ve Japonya’nın Uzak Doğu’da ittifak oluşturmasına da tepki göstermişti.
Trump, NATO için diğer ülkelerin katkı payını yükseltmesi yönünde tehditte bulundu. Böylece Avrupa ülkeleri sadece NATO’daki katkı paylarını yükseltmekle kalmadılar; Trump’ın NATO ve Avrupa’ya yaklaşımının farklılığını gören Avrupa ülkeleri savaş harcamalarını da artırdılar. Bu durum Avrupa ülkelerinin sosyal harcamaları daha da kısıtlamasını beraberinde getirmiştir. Bu tür politikaları sosyal demokrat iktidarların yürütmesi zor olduğundan sağ partilerin iktidara gelmelerinin önü açılmıştır. Bir taraftan göçmenleri ekonomik sorunların nedeni olarak gösteriyorlar, diğer taraftan kendi ülkelerinin ve şirketlerinin güçlendirilmesi için daha sıkı ve otoriter politikaların gerektiği yönünde söylemlerde bulunmaktadırlar. Sosyal demokrat ya da liberal partilerin ülkeleri zayıflattığını ileri sürmektedirler. Böylece aslında küresel kapitalizme göre dünyada yeni siyasal dengeler kurulurken devletlerini güçlü konuma getirmek istemektedirler. Bunu da ancak daha otoriter iktidarların sağlayacağını söylemektedirler. Bu, aslında küresel kapitalizmin krizine karşı direnecek emekçileri ve halkı baskılamanın yanında yaşanılan krize böyle çözüm bulma anlayışının politik programı olmaktadır.
Gençliğin toplumsal dönüşümdeki gücü ve etkisi
Bu ortamda Avrupa’da yükselişe geçen toplumsal gücün gençlik olması dikkat çekicidir. Sonuçları da zaman zaman çeşitli ülkelerde ortaya çıkan diğer toplumsal hareketlenmelerden farklı olacaktır. Nasıl ki 1968 gençlik hareketi başta Avrupa olmak üzere dünyadaki siyasi gelişmelere etkide bulunmuşsa, gençlerin öncülük ettiği protestoların da mutlaka etkisi olacak ve bazı sonuçlar ortaya çıkaracaktır.
Ayağa kalkan gençlerin hâlâ sisteme tam entegre olmamış bir toplumsal kesim olması bazı dönüşümler için harekete geçirici enerji olacaktır. Müesses nizamın genel toplumdaki sessiz kılma ve mevcut durumu kabul ettirme politikasını bu gençlik içinde de fazla etkili kılamadığı görülmektedir. Gençliğin karakteri buna izin vermemektedir. Dolayısıyla bu kuşağın gençliği, baskılar ne olursa olsun bir biçimde bu duruşunu toplumsallaştırarak sürdürecektir. Subjektif durumları, yani örgütlenme düzeyleri zayıf olsa da objektif durumların böyle bir harekete geçirici özelliği olduğu görülmektedir.
Bir zamanlar kapitalizm için kendi mezar kazıcıları olan işçileri tarih sahnesine çıkardığı söylenirdi. Kapitalizm toplum ve insan düşmanı olduğu için bu karakteriyle kendi mezar kazıcılarını yaratmaktadır. Toplum dağıtıcılığı kapitalizmin en büyük düşman yaratma özelliğidir. Doğaya ve kadına yönelik saldırıları da dikkate alındığında kendine isyan edecek güçleri açığa çıkardığını belirtmek gerekir. Kapitalizmin, başta kültür araçları olmak üzere toplumu çeşitli yol ve yöntemlerle kontrol etme imkânlarının arttığı söylense de bu sadece gerçeğin bir yönünü görmek olur. Toplumu tümden yok oluşa götüren bir modernite olması ve toplum için bir var oluş sorunsalı yaratması sonucunda, var olmak isteyen toplumsal duvara çarpacağının da görülmesi gerekir.
Toplumun tümden yok edilmesine, yüz binlerce yıl içinde oluşmuş toplumun ve binlerce yılda yaratılan toplumsal-kültürel değerlerin sadece seyirci kalacağının ve tepki vermeyeceğinin düşünülmesi toplumsal gerçekliğin karakterini tam anlamamak olur. Kapitalist moderniteye karşı giderek dünyanın her tarafından tepkiler gelişecektir. Bu açıdan kapitalist modernite gelişiyor, tüm bireyleri kontrol altına alıyor, bu nedenle bu modernitenin kendini kalıcı kılacağını, yani ölümsüzleştireceğini sanmak en başta da insan toplumuna bir saygısızlık olur.
Kapitalist moderniteye karşı Demokratik Modernite
Rêber Apo’nun paradigması tam da kapitalist modernitenin yarattığı sorunlara yönelik bir çözüm modelidir, projesidir. İnsanlığın bu paradigma dışında bir kurtuluşu yoktur. Kapitalist modernitenin yönetim ve sömürü düzenini artık toplumlar kaldıramayacak durumdadır. Öyle ki, kapitalist modernist güçler içinde de bu düzene karşı rahatsızlıklar gelişmektedir. Yönetim ve sömürü düzeninin yarattığı sorunlar karşısında toplumun ezici çoğunluğu bu sistemin değişmesinden yana olacaktır. Kapitalist modernitenin kendisine meşruiyet sağladığı seçim sistemlerine de güven kalmamıştır. Temsili sistem büyük oranda çökmüştür. Bu açıdan tek çözüm modeli olarak toplumun kendi kendini yönettiği, üretimin de tümüyle toplumun kendi elinde olduğu bir sistem kaçınılmaz hâle gelmiştir. Komün ve komünler komününe dayalı bir toplumsal sistem ütopya değildir; insanlığın doğası gereği on binlerce yıl yaşadığı ve bugün güncellenmesi gereken bir sistemdir.
Demokratik cumhuriyet ve demokratik entegrasyon
Rêber Apo, böyle bir sistemin savaş ve çatışma ortamında kurulmasının gerçekçi ve doğru olmadığını ortaya koyarak toplumlara, halklara ve devrimcilere yeni bir mücadele stratejisi, taktiği ve yöntemi sunmuştur. Türk devleti ile Kürt Özgürlük Hareketi arasındaki çatışmayı siyasi ve hukuki zemine çekme politikası ve adımı da bu paradigmanın Kürdistan’da pratikleşmesi olmaktadır. Kuşkusuz Kürt sorununun karakteri gereği özgün bir pratikleşme olmaktadır. Rêber Apo bunu da somut olarak demokratik entegrasyon olarak ifade etmiştir. Demokratik cumhuriyet ve demokratik entegrasyon birbirini tamamlayan ideolojik-politik bir proje olmaktadır. Komînal gazetesinin bu ayki sayısında Rêber Apo’nun “Demokratik Entegrasyon Bildirgesi” yayımlanacağından bu konuya sadece değinmekle yetineceğiz.
Bu süreçte en fazla merak edilen ve ilgiyle takip edilen konu, Rêber Apo’nun inisiyatif alarak yürüttüğü barış ve demokratik toplum sürecidir. Rêber Apo’nun “Çatışmalı süreci siyasi ve hukuki zemine çekme gücüm var” demesinin üzerinden iki yıl geçti. 27 Şubat 2025 günü de Barış ve Demokratik Toplum Çağrısını yaptı. 27 Şubat çağrısı, öz olarak Türkiye’nin nasıl demokratikleşeceği ve Kürt sorununun nasıl çözüleceğinin çok kısa ve berrak biçimde ifade edilmesiydi.
Barış sürecine götüren siyasal koşullar
Devlet Bahçeli’nin MHP grup toplantısındaki çağrısının nedenlerini Hareket Yönetimimiz defalarca ortaya koymuştur. Türkiye, 24 Temmuz 2015 tarihinden sonra 10 yıl boyunca her yol ve yöntemi kullanarak Hareketimizi tasfiye etmek istemiş; ancak Özgürlük Hareketimizin her alanda yürüttüğü direniş bu politikayı başarısız kılmıştır. 7 Ekim 2023’te Hamas’ın saldırısıyla birlikte ABD-İsrail ekseninin Ortadoğu’yu yeniden dizayn etmek istediği ortamda Türk devleti Kürt Özgürlük Hareketi ile yürüteceği savaşın kendileri için ciddi tehlikeler yaratacağını görerek yeni bir politikaya yönelmiştir. Ciddi bir zihniyet değişikliği sonucu bu politikaya yönelmemişlerdir. Ancak Kürt politikasını şiddetli bir savaşla yürüttüğünde bunun yaratacağı olumsuzlukları görmüşlerdir. Kürt politikasında zihniyet değişikliği olmasa da bu noktaya gelmeleri de değerlendirilebilecek bir durumdur.
Rêber Apo 1993’ten bu yana Kürt sorununu demokratik yollardan çözme arayışı içinde olmuştur. Önderlik bunu Kürt sorununun temel çözüm yolu olarak görmüştür. Gerilla ise bir özsavunma gücüdür. Muhatap bulduğunda sorunu demokratik siyasal yoldan çözme yaklaşımını bir politik çizgi olarak ortaya koymuştur. Savaşta ısrar eden ve Özgürlük Hareketimizi şiddetle ezmek isteyen Türk devletidir. Bu nedenle Devlet Bahçeli savaşta ısrar etmeyecekleri anlamına gelen çağrıyı yapınca Rêber Apo da politik çizgisinin gereği olarak olumlu karşılık vermiştir.
Biz de Rêber Apo’nun perspektifleri doğrultusunda PKK’yi feshettik ve Türkiye’ye karşı silahlı mücadeleyi sonlandırdığımızı ilan ettik. Daha sonra da Türk devletinin demokratik siyasal çözüm için adım atmasına zemin sunmak amacıyla sembolik olarak silahlar yakıldı. Yine Türkiye içinde çatışma riski olan alanlardan gerillayı Medya Savunma Alanlarına çektik. Türk devleti de Mecliste bir komisyon kurarak Kürt sorunuyla ilgili taraf olan kişi ve çevreleri dinledi. Sonunda komisyonu temsilen üç kişilik bir heyet İmralı’ya gidip Rêber Apo ile de görüştü. Meclis komisyonu hata, yanlış ve yetersizlikleri olsa da başlangıç olarak görülebilecek bir rapor hazırladı. Bu rapor kamuoyuna da sunuldu.
Negatif barıştan pozitif barışa geçiş
Rêber Apo çatışmasızlığın sağlandığı negatif barıştan sorunların demokratikleşme temelinde çözülüp pozitif barışın gerçekleşeceği bir döneme geçmek için bir kök yasaya ihtiyaç olduğunu vurguladı. Yine pozitif barış olan demokratikleşme sürecine girmek için kendisinin konumunun, yani statüsünün belli olmasını istemiştir. Çünkü bu sürecin bir tarafıdır. Kürt halkının başmüzakerecisidir. Halkımız da biz de demokratik siyasal alan da Rêber Apo’nun özgürlüğünün sürecin olmazsa olmazı olduğunu vurgulamış, devletin bu konuda adım atmasını istemiştir.
Çıkan çerçeve yasada Rêber Apo ve Hareketimizin önerileri dikkate alınmamıştır. Rêber Apo “Bu yasayı nötr bir yasa olarak görmek gerekir” demiştir. Nasıl işlevsel olacağını politik mücadelenin belirleyeceğini belirterek “Bundan sonraki durumlara bakmak gerekir” demiştir. Bu yasayı da on bin adımın ilk adımı olarak ele almıştır. Bu yasa sürecinde çok tartışmalar olmuştur. Bu nedenle daha yasa Meclise sunulmadan önce İmralı’da devlet yetkilileri tarafından yasa çıktıktan sonra Önderliğimizin konumunun değişeceği ve herkesle görüşebileceği söylenmiştir. Rêber Apo’nun yanına birçok arkadaşın gidip çalışmalara katılmasını da kabul etmişlerdir. Hatta yasa çıktıktan sonra örgüt yönetiminden arkadaşların İmralı’ya gideceğini söylemişlerdir. “Örgüt İmralı’ya gitmek istediğinde bize 3-4 gün önce haber verirse götürürüz” demişlerdir. Bunlar İmralı’ya gidenler üzerinden bize yansımıştır. Yasa çıktıktan sonra AKP Grup Başkanvekili Abdullah Güler de kamuoyu önünde bundan sonra başta gazeteciler olmak üzere İmralı’ya gidişlerin olacağını söylemiştir.
Demokratik siyasetin önündeki hukuki engeller
Yasadan sonra İmralı’ya bazı heyetlerin ve grupların gitmesi dışında dışarıdan İmralı’ya ne gazeteci ne de başka biri gidebilmiştir. Rêber Apo’nun özgür yaşar ve çalışır olması artık barış ve demokratik toplum sürecinin anahtarı hâline gelmiştir. Zaten Rêber Apo’nun statüsü netleşmez ve Rêber Apo süreci bizzat yönetmezse tek bir gerilla bile Türkiye’ye gitmez. Gerillalar çok açık biçimde bunu söylemektedirler.
Öte yandan yasalar ve mevcut hukuk sistemi değişmezse kim mevcut yasaların işlediği Türkiye’ye gider? Rêber Apo özgürlük yasalarının çıkarılmasından söz etti. Kürt varlığının hukuk sistemi içine girmesi, engelsiz düşünce ve örgütlenme özgürlüğü ve yerel demokrasinin yasalarla güvenceye alınması gerektiğini belirtti. Ancak böyle özgürlük yasaları çıktığında Türkiye’de demokratik siyaset yapılabilir ve demokratik siyasal mücadele verilebilir. Özcesi Önderlik özgürleşmeden ve özgürlük yasaları çıkmadan Türkiye’ye tek bir gidiş mümkün olmaz. Hiç kimse evine ya da tutuklanmaya gitmeyeceğine göre bu belirtilenler sağlanmadan geliş dayatmaları yapmak başka hesapların sonucudur. Kürt sorununun demokratik çözümü dışında hesaplar yapanlar bu süreci tıkarlar ve gelişmesini engellerler.
Kürt Özgürlük Hareketi olarak Türkiye’yi adım atmaya zorlamak ve gerçek politik yaklaşımlarını anlamak için başka önemli adımlar da attık. Türkiye içinde silahlı tek bir güç bırakmadık. Ayrıca çatışma riski oluşturabilecek dört şikefti ve savaş mevzisini de boşalttık. Türkiye sınırları içinde hiçbir güç bırakılmadığı gibi gerillanın kendi güvenliği için bırakılan güçler de Türkiye sınırlarından çok uzakta üslenmişlerdir. Artık hiç kimse Türkiye’ye silahlı tehditten söz edemez. Gelinen aşamada Türkiye’ye gideceklerin özgürce demokratik siyaset yapabilecekleri ve Kürt sorununun demokratik çözümünün önünün açılacağı adımları atma zamanıdır. Eğer bundan sonra özgürce demokratik siyasetin yapılacağı yasalar çıkarılmaz ve Kürtleri hukuk sistemi içine alacak adımlar atılmazsa o zaman amaç başkadır diye düşünülür.
Bu açıdan sürekli silahsızlanmadan söz etmenin de anlamı yoktur. Pozitif barışın yolu döşenmezse nasıl silahsızlanma olacaktır? Kürt Özgürlük Hareketi silahsızlanmanın gerçekleşeceği zeminin yaratılması için üzerine düşeni yapmıştır. AKP-MHP iktidarı ise gerçek barışı yaratacak adımları ısrarla atmıyor. Rêber Apo için verilen sözler yerine getirilmiyorsa bizlerin bir şey yapması mümkün değildir. Silahsızlanma sorunu bizim açımızdan çözülmüş bir sorundur. Şimdi demokratik siyasal mücadele önündeki engellerin kaldırılması zamanıdır. Kürt halkının özgür ve demokratik yaşamı için örgütlenme ve siyasal mücadele verilirken bunların suç ve ceza konusu olmaktan çıkarılması gerekir. Cumhurbaşkanı Danışmanı Mehmet Uçum Kürtlerin taleplerini kimlik siyaseti yapma olarak ele alıyorsa bu, Kürtlerin temel hakları için mücadele edemeyeceği demektir. Türk devleti Kürtler yararlanır diyerek Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı’nı kabul etmedi. Bu, yerel demokrasiye karşı olmaktır, Kürtlerin dil, kimlik ve kültür örgütlenmeleri önünde engel çıkarmaktır. Mehmet Uçum aslında eski Türkiye’nin kodlarıyla konuşmakta ve yazmaktadır.
“Terörsüz Bölge” söylemi ve PJAK tartışması
Mehmet Uçum devletin ve iktidarın bir kanadının sözcülüğünü yapıyor. Çünkü Mehmet Uçum’un belirttikleri süreci çıkmaza sokacak niteliktedir. On yıllardır söyledikleri gibi “Kendinizi Türk devletinin adaletine bırakın” demektir. Kürt halkı onlarca yıldır yürüttüğü mücadeleyle önemli bir bilinç, örgütlenme ve mücadele kültürü kazanmıştır. Mehmet Uçum bu gerçeğe gözünü kulağını kapamış, 1970’li yıllar öncesindeki devlet yetkililerinin kafasıyla konuşuyor. 12 Eylül askerî faşist darbesini yapanların kafasıyla konuşuyor.
Mehmet Uçum’dan sonra Ömer Çelik konuştu. Ömer Çelik, Mehmet Uçum’un söylediklerini biraz temkinli dile getirirken, şimdiye kadar kullandıkları “terörsüz Türkiye” kavramının yanında “terörsüz bölge” kavramını da ısrarla vurguladı. Önceden de “PKK’nin diğer uzantıları da silah bırakmalı” diyorlardı. Ancak bunu sürekli dillendirmiyorlardı. Anlaşılıyor ki, bundan sonra sadece “terörsüz Türkiye” demeyecekler; “terörsüz bölge” kavramını da yanında kullanacaklar. Bu anlayış işi yokuşa sürme anlayışıdır. Devlet Bahçeli de aynı günlerde “PJAK da silah bırakmalı” demiştir. İran’ın da Kürt Özgürlük Hareketi ile yapılan görüşmelerde “PJAK silah bıraksın” demesi açık ya da zımni olarak Türk devletiyle bir ortaklığın olduğunu gösteriyor. Türkiye Yemen’de Husilere karşı İHA ve SİHA’larla savaşın içine girmişken İran’ın PJAK için bunları söylemesi dikkat çekicidir. Sıra Kürt karşıtlığına geldiğinde diğer çelişkilerin nasıl geri plana itildiği görülmektedir.
Özgürlük Hareketimiz Türkiye içinden silahlı güçlerini çekip gerilla alanları ile Türkiye sınırı ve askerleri arasına mesafe koyunca “terörsüz bölge” kavramına sarılmışlardır. Türkiye’nin bizden isteyeceği bir şey kalmayınca ve gerilla Türkiye için tehdit ve çatışma riski oluşturacak bir konumdan çıkınca bu söylem gündeme konulmuştur. Türk devletinin attığımız adımlar karşısında bize söyleyeceği bir şey kalmayınca bu defa da “terörsüz bölge” diyerek Kürtlerin her yerdeki mücadelesine müdahale etme tutumunu ortaya koymuşlardır. Bu, aslında Türk devletinin Kürtlere karşı klasik politikasının devam etmesi anlamına geliyor. Nerede Kürtler bir hak elde ederse onu kendisi için tehlike görmektedir. PJAK Türkiye’yi niye ilgilendiriyor? PJAK’ın Türkiye’ye yönelik herhangi bir eylemi ve tutumu yoktur. PJAK, Rêber Apo’nun ideolojisini benimseyen bir örgüttür. Ancak politik olarak farklı bir siyasi güçtür. İran’a karşı mücadele veren Doğu Kürdistanlı bir örgüttür. Devlet Bahçeli’nin “PJAK silah bıraksın” demesi ya bu gerçekliği iyi bilmediğinden ya da Kürt Özgürlük Hareketinin attığı adımlar karşısında Türk devletinin yaşadığı sıkışıklığı atlatmaya çalıştığı içindir.
Türkiye demokratikleşir ve Kürt sorunu çözülürse tüm Ortadoğu demokratikleşir. Tüm çatışma alanları siyasi yollardan çözüme kavuşur. Türk devleti böyle yaklaşacağına “Şunlar da bunlar da silah bıraksın” derse bu, demokratikleşme adımları atmayacağı anlamına gelir. Türkiye kendi içindeki sorunu çözsün ve tüm Ortadoğu’ya örnek olsun. Bunu yapmak yerine Türkiye’yi ilgilendirmeyen konulara girmesi Türkiye’nin politikalarına yönelik kuşkuları artırır. Eğer Türkiye sorunları kendi içinden başlayarak çözüme kavuşturmazsa Türkiye’nin temel sorunları çözümsüz kalır. Bu durumda da Türkiye Ortadoğu’da esen siyasi rüzgârlarla bir yerlere savrulur. Çünkü ayağını sağlam yere basan bir Türkiye gerçeği yoktur.
Türkiye barış ve demokratik toplum sürecine doğru yaklaşmadığı için sürekli yalpalıyor. Hâlâ Türkiye’nin sorunlarının çözümünü dışarıda yaptığı ittifaklarda arıyor. Her devlet siyasi ittifaklar yapabilir. Ancak iç sorunlarını çözmemişse ve ayakları sağlam yere basmıyorsa bu ittifaklar Türkiye’yi tehlikelerden koruyamaz. Aksine kendisini sonucu kötü olacak siyasi ilişkiler ve çatışmalar içinde bulur. Türkiye Ortadoğu’da değişen siyasi dengeler ortamında Kürt Özgürlük Hareketi ile çatışmayı kendisi için tehlikeli gördü ve siyasi bir arayış içine girdi. Ne var ki barış ve demokratik çözüm konusunda gereken adımları atıp rahatlayacağına yine riskli siyasi ilişkilere ve yanlış politikalara yönelmiştir. Bu durum barış ve demokratik toplum sürecinde belirsizlikler yaratmakta ve gereken ilerlemeler sağlanamamaktadır.
Sürecin geleceğini Türk devletinin adımları belirleyecek
Kürt Özgürlük Hareketi olarak yakın zamanda radikal adımlar atarak Türk devletini adım atmaya teşvik etmek istedik. Bu önemli adımlar karşısında Türk devletinin sorumluluk duyarak adım atmasını beklerken yeni yaklaşımlar ve taleplerle sürece yaklaşmaları bir sıkıntı yaratmıştır. Sadece biz değil, demokratik kamuoyu ve Kürt halkı da artık devletin önemli adımlar atacağını düşünürken hiçbir şey yapılmaması, kamuoyunda da sürece karşı kuşkular yaratmıştır. Artık dünyada da Türkiye’de de herkes biliyor ki, Kürt Özgürlük Hareketi bu tür sorunlarda atıldığı görülmeyen adımlar atmıştır. Amiyane deyimle top Türkiye tarafındadır. Sürecin geleceğini Türkiye’nin atacağı adımlar belirleyecektir.
Rêber Apo şimdiye kadar sürecin tıkanmaması için büyük çaba göstermiştir; sürecin tıkanmasının önüne geçecek öneri, yol ve yöntemlerle süreci bugünlere getirmiştir. Devletin şu anki politikası, yaklaşımı ve Önderliğin aktif biçimde süreci yönetecek statüye kavuşturulmaması, Rêber Apo’nun süreci geliştirme yönündeki rolünü engellemektedir. Türk devleti gerekli adımları atmazsa Önderliğin de yapacağı bir şey kalmaz.
Süreç eskisi gibi kamuoyunun bilgisi olmadan yürümez. Bu açıdan Rêber Apo’nun tüm kamuoyuna düşüncelerini belirteceği ve süreci anlatacağı bir çalışma düzenine kavuşması gerekir. Artık bu olmazsa olmazdır.
Demokratik çözüm için geniş demokrasi ittifakı
Barış ve demokratik toplum sürecini sadece Rêber Apo ile devlet arasındaki bir müzakere olarak görmek yanlıştır. Kürt halkının ve demokrasi güçlerinin bu süreçte daha aktif olmaları gerekir. Türkiye’de Kürt sorunu demokratikleşme ile çözülebilir. Bu açıdan demokratikleşme mücadelesi geniş bir demokrasi ittifakı ile yürütülebilmelidir. Türkiye’de Kürt sorununun çözümünde adım atılmazsa demokratikleşme gerçekleşmez. Kimler Kürt sorununun çözümünü istiyorsa, kimler Türkiye’nin demokratikleşmesini istiyorsa bir araya gelmeli, mücadele etmelidirler. Kürt sorunu çözülmeden demokratikleşme olmaz; demokratikleşme olmadan da Kürt sorunu çözülemez.
AKP iktidarının uygulamaları hem Kürtler açısından hem de Türkiye’nin diğer demokrasi güçleri açısından bir araya gelmeyi zorunlu hâle getirmiştir. AKP iktidarı barış ve demokratik toplum sürecinde muhalif güçlere yönelik saldırılarını artırarak demokrasi güçlerini parçalamayı hedefliyor. Kürt demokratik güçleri ve diğer muhalif güçler bu oyunu bozmalı; bir araya gelerek demokratikleşme mücadelesini geliştirmelidirler. AKP iktidarını da demokratikleşme adımlarına zorlayarak barış ve demokratik toplum sürecinin gelişmesini sağlamalıdırlar. Barış ve demokratik toplum sürecinin gelişmesi Türkiye’nin tüm demokrasi güçlerine kazandıracaktır.
Bu açıdan Türkiye’nin muhalif güçlerinin barış ve demokratik toplum sürecine destek vermeleri önemli olmaktadır. Barış ve demokratik toplum sürecinden sadece Kürt halkı değil, tüm Türkiye halkları kazanacaktır.
Türkiye’nin demokratikleşmesi ancak Kürt sorunu konusunda zihniyet değişimi ve demokratik temelde çözümle sağlanabilir. Bu gerçek anlaşılmadan Türkiye’de hiçbir siyasi, toplumsal ve ekonomik sorunu çözmek mümkün değildir.