Kürdistan’da Kürt gençliğinin ve kadınlarının geliştirdiği büyük özgürlük mücadelesinin ortaya çıkardığı devrimci değerler, demokrasi mücadelesi yürüten tüm güçlere moral, değer, cesaret, bilinç ve irade kazandırıyor. Dünya halklarından aldığını PKK ve Kürt halkı bu biçimde dünya halklarına geri veriyor. Dünya halklarından aldıkları karşısındaki sorumluluğunu, dünya halklarının özgürlük devrimine katkı yapma görevini bu biçimde yerine getiriyor.
Kuşkusuz hiçbir muzaffer devrim kendisini dışından, çevresinden, bölgesel ve küresel düzeyde yaşanan mücadelelerden soyutlayarak, onlardan kopartarak dar, yerel ve ulusal sınırlar içinde başarı kazanamaz. Bu tür yaklaşımlara dar milliyetçi yaklaşım deniyor. Bunun tersi olarak kendi somutunu, yerel özelliklerini, ayırt edici yanlarını görmeden “Ben enternasyonalim” diyen ya da sadece dışta, dünyanın değişik alanlarından olup bitenleri öğrenip tekrarlayan da devrimci teori ve pratik geliştiremez. Genel devrimsel hareketlerde böyle iki yönlü hatalı yaklaşıma sık sık rastlanmaktadır. Bu gerçeklik ulusal, sınıfsal, cins çelişkileri gibi her türlü toplumsal çelişki temelinde gerçekleştirilen devrimsel mücadeleler açısından geçerlidir. Özellikle de 20. yüzyılın ulusal kurtuluş hareketlerinde dar ulusalcı çizgi daha çok etkinlik göstermiştir. Bu açıdan ulusal özgürlük mücadelelerinin yerel ve ulusal darlığa düşmemeleri, başarı kazanmaları açısından çok önemli ve dikkat edilmesi gereken bir husus olmuştur.
Genel özgürlük devrimleri için geçerli olan bu kural kuşkusuz Komünalist Hareket için de geçerlidir. Kürdistan gibi parçalanmış, adı, kimliği yasaklanmış, katı bir inkar ve imha sürecine alınmış bir ülke ve toplumun varlık ve özgürlük mücadelesi olarak PKK’nin de geliştirdiği mücadelede ulusal yanı ile uluslararası yanı doğru geliştirmesi zorunlu olmuştur. Kürdistan gerçeğinin yaratıcı bir biçimde tahliline dayanan bir ulusal çözümleyiciliği olduğu kadar, uluslararası gelişmeleri dikkate alan, onlarla bütünleşen, küresel düzeyde tüm ezilenlerin yürüttüğü özgürlük mücadelesinin Kürdistan’daki kolu olma gibi bir konumu ifade eden enternasyonalizmi de vardır. Kürdistan’daki diğer bütün ideolojik-politik eğilimlerden çok daha fazla PKK, ulusal ile uluslararası arasında olan dengeyi en doğru ve etkili kuran bir hareket olmayı başarmıştır. Bu konuda Önder Apo’nun yaratıcı, ulusal olan kadar uluslararası olana da önem veren, değer biçen yaklaşımları, özgürlük ve demokrasi için üretilen her değere duyduğu derin saygı, böyle bir teori ve pratiğin gelişmesinde belirleyici rol oynamıştır.
Bu çerçevede 50 yıllık mücadelenin enternasyonal karakteri üzerinde durmak, böyle bir yanının neden ve nasıl geliştiğini, günümüzde hangi boyutlara ulaştığını görmek oldukça önemli ve anlamlıdır. Hem 50 yıllık mücadeleyi doğru tanımak açısından hem de onun değişik bölgeler ve insanlık üzerindeki etkisini doğru anlamak ve mümkünse dünyanın değişik alanlarına Kürdistan özgürlük devriminin ortaya çıkardığı teorik ve pratik birikimi yayarak yeni özgürlükçü ve demokratik gelişmelere yol açmak büyük önem ve anlam ifade etmektedir.
Bu noktada biz öncelikle PKK’de enternasyonalizmin neden ve nasıl var olduğunu daha somut bir biçimde tanımlamayla işe başlamak durumundayız. Evet, her devrimin ulusal olduğu kadar enternasyonalist olma zorunluluğu, başarı kazanabilmek için, vardır ama Kürdistan gibi bir ülkede bunun daha farklı özellikleri söz konusudur. PKK’nin neden ve nasıl enternasyonalist olduğunu tanımlamak önemli oluyor.
Sosyalist hareketlerin küresel etkisi
Burada belirleyici olan, PKK’nin ortaya çıktığı koşulların içerdiği temel özelliklerdir. 1970’lerin ortasının taşıdığı özellikler dünya genelinde bilinmektedir. Bu dönem sosyalizm ve ulusal kurtuluşçu hareketlerin küresel düzeyde en güçlü olduğu, dünyanın dört bir yanındaki tüm insanlığı etkilediği bir dönemdir. Aslında Kürdistan sosyalist ideolojinin de ulusal kurtuluşçu çizginin de en son ulaştığı ülkelerden birisidir. Belki de sonuncusu bile denebilir. Böyle olması şaşırtıcı da değildir. Çünkü Kürdistan’a dayatılan imha ve inkar sistemi gibi, yüzyıla yayılan soykırım rejimi gibi bir başka rejim dünyanın hiçbir yerinde bulunmamaktadır. Bu çerçevede kimliği yasaklanan, dünyadan tecrit edilen ve küresel düzeydeki tüm gelişmelerle bağlantısı kopartılarak soykırım temelinde yok edilmek istenen bir siyasi-askeri sürecin varlığından söz ediyoruz. Bu nedenle de 20. yüzyılın ortalarında bütün insanlık sosyalist ve ulusal kurtuluşçu düşüncelerle donanıp bu temelde örgütlenip eyleme geçerken Kürdistan’ın böyle bir sürecin dışında tutulduğunu biliyoruz. Ancak bu tecrit konumu 1970’lerin başlangıcından itibaren kırılıp aşılabiliyor. Bunun da birçok nedene dayalı olarak geliştiği biliniyor. Bir tanesi ve en önemlilerinden birisi ABD öncülüğündeki kapitalist modernite sisteminin geliştirdiği yeni sömürgecilik sistemi oluyor. Aslında küresel sermayenin ve ona bağlı gelişen Türk tekelci sermayesinin daha fazla kar elde edebilmek için Kürdistan’ın yeraltı ve yerüstü zenginliklerini sömürme talebi, soykırım rejiminin Kürdistan’a ve Kürt toplumuna dayattığı tecridin kırılmasında önemli bir rol oynuyor. Bununla birlikte küresel düzeyde gelişen devrimci hareketlerin giderek etkisini Kürdistan’a taşımasının da rolünü görmeliyiz. 1968 Gençlik Devrimi Hareketi’nin, buna dayalı olarak kuşkusuz 1971 Türkiye Devrimci Gençlik Direnişinin derin etkileri var. Bunlarla birlikte 1970’lerin ortalarında gelişen, dünyada zafer kazanan sosyalist hareketlerin, Vietnam’da, Küba’da, Afrika’da muzaffer olan ulusal kurtuluş devrimlerinin yaygın etkisi var. Bunlar temelinde, Türkiye’de resmi ideoloji denen Kemalizm’in kırılarak çeşitli toplumsal kesimlerin kendi çıkarları doğrultusunda ideolojik-politik akımlar geliştirip örgütlenmeleri ve eyleme geçmeleri de Kürdistan’da ulusal özgürlük temelinde farklı akımların doğması ve mücadeleye yönelmelerine yol açıyor. Bu da Kürdistan toplumsallığını etkiliyor. Bu noktada PKK’nin de ortaya çıktığı, Kürdistan’da çeşitli ideolojik-politik eğilimlerin, akımların orta sınıf temelinde doğup geliştiği bir dönem yaşanıyor. Tüm bu gelişmelerin yoğun etkisiyle, Kürt aydınlaşması ve kültürel soykırım temelinde gelişen, Kürt aydın gençlik yapısı denen ama aslında Türkleştirilmek, ulusal başkalaşıma uğratılmak üzere şekillendirilen toplumsal kesim üzerinde önemli bir etki ortaya çıkıyor.
Bu noktada önemli iki nedeni şöyle ifade edebiliriz. Birincisi, küresel düzeyde sosyalist hareket ve ulusal kurtuluş mücadeleleri çok etkin ve yaygındır. Dolayısıyla ulusal özgürlük ve demokrasi mücadelesi gibi bir yönelime düşüncede ve pratikte girenlerin bunun dışında kalması mümkün değildir. Kendi içinde çeşitli parçalanmışlıkları ve ayrılıkları içerse de PKK’nin ortaya çıktığı dönem itibarıyla sosyalist düşünce ve pratiğin, yine ulusal kurtuluş devrimlerinin zafer kazanan yanlarının tüm halklar ve ideolojik-politik eğilimler üzerindeki etkisi başattır. Dolayısıyla bütün yeni doğan hareketler bunlardan etkilenmek, bunları görmek durumundadır. Bunların dışında kalarak bir ideolojik-politik eğilim haline gelmek mümkün değildir. Bu temelde sadece PKK değil, Kürdistan ve Türkiye’de 1970’lerin başında ve ortasında doğup gelişen bütün ideolojik-politik akımlar, bu çerçevede dünyanın dört bir yanında gelişen sosyalist ve ulusal kurtuluş hareketlerinin teori ve pratiğinden etkilenmişlerdir. Türkiye’deki sol-sosyalist hareket de etkilenmiştir. Özellikle Kürdistan’daki orta sınıfa dayalı yeni doğan ideolojik-politik gruplaşmalar da bundan etkilenmiştir. Genelde PKK’nin reformist küçük burjuva milliyetçi çizgisi biçiminde tanımladığı akımlar da bütün bunlardan etkilenmişlerdir. Hatta öyle ki yarı feodal, yarı burjuva KDP çizgisi bile bu gelişmelerden etkilenmek durumunda kalmıştır. 1975 yenilgisinin ardından 1979’da yeniden yapılanan KDP’nin programı ve tüzüğü incelendiğinde ilginç bir görüntü ile karşılaşmak mümkündür. Çünkü orada tamamen Marksist-Leninist ideolojiye bağlı, sosyalizmi esas alan bir KDP kuruluşunun gerçekleştiği en azından kağıt üzerinde yazılmaktadır.
PKK’nin doğduğu dönemin koşulları ve özellikleri sosyalizm ve ulusal kurtuluş devrimleri açısından güçlü ve başattır. Sadece emekçi kesimlere dayalı ulusal ve sınıfsal hareketler değil, küçük burjuva kesimlere dayalı hareketler de dahası egemen feodal-burjuva sınıfa dayalı hareketler de bu gelişmelerin etkisini şu veya bu biçimde taşımak, kendilerini onların bir parçası olarak tanımlamak durumunda kalmışlardır. Dönemin temel karakteri ve özelliği budur. Dolayısıyla böyle bir dönemde doğan bir hareket olarak PKK’nin de dünyanın değişik alanlarında, Avrupa’da, Doğu Asya’da, Afrika’da, Latin Amerika’da gelişen sosyalist ve ulusal kurtuluş devrimlerinden etkilenmesi, onları incelemesi, onlarla maddi-manevi ilişki ve dayanışma içerisinde gelişme göstermesi çok doğaldır. Bunun dışında kalmak anormal ve imkansız olurdu. Dolayısıyla önemli nedenlerden biri, 1970’lerin ortasında dünyada sosyalist ve ulusal kurtuluş hareketlerinin çok etkili ve güçlü olmasıdır.
Bu noktada etkilenme geneldir ve herkes bir etkilenme içinde olmuştur. Fakat PKK’nin dünyanın dört bir yanında yaşanan devrimci gelişmelerden etkilenme biçimiyle, reformist küçük burjuva milliyetçiliğinin ya da ilkel milliyetçi çizginin etkilenme durumları farklı olmuştur. Dünyanın dört bir yanındaki devrimci hareketlerden etkilenilmesi geneldir ama buradan etkilenme biçimi ve çıkan sonuçlar farklı farklıdır. Örneğin ilkel milliyetçi çizgi tamamen kendisini ortama uydurmak, dünyada yaşanan devrimlerden dışlanmamak, sosyalist hareketlerden güç ve destek almak için pragmatik ve çıkarcı bir yaklaşımla kendisini sol-sosyalist çizgide göstermeye çalışmıştır.
PKK gerçeği bunların dışındadır. Evet, PKK de teorik ve pratik düzeyde bütün bu hareketlerden yararlanmıştır. Hem Ekim Devrimi temelinde Sovyetler Birliği’nde yaşanan gelişmelerden hem de Vietnam ulusal kurtuluş devrimi öncülüğünde Doğu Asya’daki gelişmelerden, Mozambik, Gine gibi ülkelerin ulusal kurtuluş devrimleri öncülüğünde gelişen Afrika ulusal kurtuluş hareketlerinden, Küba Devrimi öncülüğündeki Latin Amerika devrimci hareketlerinden, özellikle de 1968 Gençlik Devrimi’nden herkesten daha fazla etkilenmiştir. Bunları teorik ve pratik olarak incelemiş, kendisine miras olarak esas almıştır. Bunları teorik-pratik gelişiminin temeli yapmıştır ama bunlara mümkün olduğu kadar ezbere, dogmatik yaklaşmamaya çalışmıştır. Hem düşünce hem de moral değer olarak onlardan büyük değerler almıştır ama onlara dayanarak özellikle Kürdistan gerçeğini, Kürt toplumu gerçeğini, Kürdistan’a dayatılan soykırım gerçeğini anlamaya, çözümlemeye, bu çerçevede Kürdistan ve Kürt toplumu gerçeğini yaratıcı bir çözümlemeye tabi tutmaya çalışmıştır. Bu konuda dıştan aldıklarıyla kendi gerçeğini anlama ve çözümleme çabası içerisinde olmuş, dünya halklarının ve ezilenlerinin kahramanca yürüttükleri mücadelelerin ortaya çıkardığı değerlere dayalı olarak Kürdistan ve Kürt toplumsal gerçekliğini aydınlatmaya, bu temelde bir özgürlük bilinci, teorisi, ideolojik-politik çizgisi ve bunlara dayalı özgürlük eylemi geliştirmeyi esas almıştır. Yani dıştan enternasyonalist değerleri alış biçimi farklı olmuştur.
Bu konuda ifade ettiğimiz gibi belirleyici olan, dünyada 1970’lerin ortasında sosyalist hareketin ve ulusal kurtuluş devrimlerinin tüm gelişmeleri etkileyecek düzeyde bir güce sahip olmasıdır. Bu çerçevede Kürdistan’da gelişen her hareket dünyada neler olup bittiğini en azından bilmek, onlardan değişik biçimlerde de olsa bir şeyler almak durumundadır.
Kürdistan’ın tarihsel mirası ve zafer arayışı
İkinci neden ise Kürdistan’ın tarihsel ve toplumsal gerçekliğidir. 19. yüzyılın başından itibaren Avrupa’da gelişen kapitalist modernite sisteminin baskısı altında kalan merkezi Osmanlı İmparatorluğu yönetiminin Kürdistan’a daha çok vergi ve daha fazla asker için sürekli askeri harekatlar düzenlediği, Kürdistan’daki beylik otoritelerini kırarak onların elindeki ekonomik ve askeri gücü merkezi Osmanlı yönetiminin denetimine almak istediği biliniyor. Bu temelde de 19. ve 20. yüzyıllar boyunca Kürdistan’da sürekli dış saldırının, işgalin, baskının geliştiği ve buna karşı Kürdistan’ın değişik bölgelerinin direniş içerisinde olduğu, adına isyan denen kendini koruma direnişlerinin dönem dönem Kürdistan’ın tüm bölgelerinde yaşandığı bilinen bir gerçek oluyor.
Bu 19. yüzyıl boyunca sürüyor, 20. yüzyılın ilk yarısında da durum budur. Yüz elli yılı geçen bir süre boyunca böyle bir dış saldırı ve ona karşı bölgesel düzeyde direnişler yaşanıyor. Dünyanın dört bir yanında ulusal bilinç, örgütlülük, eylem gelişirken, muzaffer ulusal kurtuluş devrimleri gerçekleştirilirken, Kürdistan’da ise yerel ve bölgesel düzeyde merkezi imparatorluk yönetimleri tarafından yöneltilen saldırılar karşısında gösterilen direnişler oluyor.
Bu çerçevede üzerinde durulması gereken birkaç husus var. Birincisi, söz konusu direnişler dardır, çok yereldir, aşiretsel ve bölgesel karakterdedir. Yani ulusal bilinçten ve yapıdan yoksundur. Bu bakımdan da bir ulusal ruh ve bilinç geliştirme, ulusal çizgi haline gelme, dolayısıyla ulusal kurtuluş hareketine dönüşme özelliğine sahip değildir. İkincisi, bu direnişler sonuçta hep yenilgiye uğramış, ezilmiştir. En çok gelişenler bile sonunda işgalci, sömürgeci güçler tarafından kıstırılıp ezilmekten kendilerini kurtaramamışlardır. Yakın dönem Kürdistan tarihi dıştan saldırılar karşısında yerel, bölgesel düzeydeki direnmeler ve bu direnişlerin ezilişinin tarihi olmuştur. Böylece bin yıllara yayılan Kürt aşiretsel ve beyliksel yapıları, örgütlülüklerini kaybetmişlerdir. Kürt beylikleri yenilip ezildikleri gibi Kürt aşiret toplumsallığı, Kürt kültürel ve ulusal gelişimi de söz konusu saldırı ve çatışma ortamında ezilip dağılmaktan, kendi varlığı çerçevesinde ciddi tahribatlar yaşamaktan kendilerini kurtaramamışlardır.
Böyle bir yakın tarihsel zemin üzerinde ulusal bilinç, örgütlülük ve eylem geliştirmek, bir ulusal kurtuluş hareketi oluşturmak için elbette bir mirasa dayanmak zorunludur. Kürdistan ulusal kurtuluş hareketini örgütlemek için miras arandığında ders çıkaracak belli bir mücadele tarihi vardır. Her bölgede direniş olmuştur ama hepsi ezilmiştir, yenilmiştir. Yenilginin, ezilmenin nedenlerini bulup ortaya çıkarmak için veri çoktur ama sadece yenilmeyi, ezilmeyi önlemek, muzaffer bir ulusal kurtuluş hareketi geliştirmek için yetmemektedir. Bir de başarıyı getiren etkenleri, öğeleri görmek gerekiyor. Onları bilmek, öyle bir mirasa sahip olmak gerekiyor. Bütünlüklü, zafer kazanan bir ulusal kurtuluş hareketi örgütleyebilmek için buna kesinlikle ihtiyaç vardır.
Kendisine zaferi esas alan bir hareket olarak doğan PKK, Kürdistan’ın yakın tarihinin içerdiği mirastaki söz konusu eksikliği, dünyanın dört bir yanında gelişen sosyalist ve ulusal kurtuluşçu hareketlerin kazandığı başarıları, zaferleri kendisine temel dayanak ve miras yaparak gidermeyi esas almıştır. Bu bakımdan da ulusal düzeyi ele alıp değerlendirdiği kadar uluslararası düzeyi, dünyanın dört bir yanında gelişen sosyalist ve ulusal kurtuluş hareketlerini de esas almış, değerlendirmiş, incelemiş, bunlardan dersler çıkararak o dersler temelinde kendisini yaratmayı ve yapılandırmayı öngörmüştür. Kürdistan somutunu çözümlediği ve ondan çıkan derslere dayandığı kadar dünyadaki sosyalist ve ulusal kurtuluşçu gelişmeleri de çözümleyip oradan çıkan derslere dayanmayı esas almıştır. Bu konuda özellikle başarı ve zafer için gerekli bütün bilinci, iradeyi, moral gücü, kendine güveni, iddiayı kesinlikle zafer kazanan ulusal kurtuluş ve sosyalist devrimlerden almıştır. Böyle bir mirasa dayanmaktan kaçınmamıştır. Bunlar Kürdistan’a özgü değil, Kürtlere ait değil diyerek diğer halkların geliştirdiği teori ve pratiği reddetmemiştir.
Bu anlamda halkların kardeşliğini daha baştan esas almıştır. Asya’da, Afrika’da, Amerika’da, Avrupa’da, tüm halkların, tüm ezilenlerin özgürlük ve demokrasi mücadelelerini kendi mücadelesi olarak görmüştür. Onları sanki Kürdistan’da gelişmiş mücadeleler gibi ele alıp içerdikleri derslerden yararlanmayı öngörmüştür. Eğer böyle yapamasaydı zaten zafer iddiasında olan bir hareket haline kesinlikle gelemezdi. Çünkü sadece Kürdistan zemini böyle bir düşünce, moral, değer ve pratiğin gelişmesine imkan vermiyordu. Kürdistan’da eksik olanı dünya halklarının mirasını kendisine esas alarak gidermek durumundaydı. Bu da PKK’yi daha baştan ezilenlerin birliği, halkların birliği ve kardeşliği anlayışına götürmüştür. Diğer halkları Kürdistan halkının kardeşi olarak görmeye yöneltmiştir. Bütün dünya halklarının ve ezilenlerinin özgürlük ve demokrasi için yürüttükleri mücadelelere büyük değer biçmeye, saygıyla yaklaşmaya, onların ortaya çıkardığı değerleri kendisine temel almaya yöneltmiştir. Böylece PKK’yi dar milliyetçilikten uzaklaştırmıştır. Bu gerçeği çok iyi görüp anlamak gerekiyor. Doğuş döneminde PKK, dünyanın dört bir yanında halkların ve tüm ezilenlerin ortaya çıkardığı devrimci değerlerden çok daha fazla şey aldı. Kendi teorik, ideolojik, politik gelişimini kesinlikle buraya dayandırdı. Bundan uzak durmadı, kaçınmadı. Enternasyonalist ruhu, bilinci, yaklaşımı, Kürt halkını dünya halklarıyla ve ezilenleriyle bir, ortak, kardeş görme tutumu işte böyle gelişti.
Kürdistan, dünyada hiçbir toplumun kabul etmeyeceği kültürel soykırım rejimini kabul eden bir duruma düşürülmüştü. Doğrudan kendi isteğiyle böyle bir statüyü kabul etmemişti ama imha ve inkar sistemi temelinde geliştirilen sömürgeci-soykırımcı saldırılar karşısında bunun gerektirdiği bilinci, eylemi, örgütlülüğü geliştirerek onu yenilgiye uğratacak, ulusal özgürlüğü sağlayacak bir pratiğin de sahibi olamamıştı. Evet, saldırgan güç, yabancı egemenlik, dış saldırı, sömürgeci-soykırımcı sistem faşistti, vahşiydi, katliamcıydı, insanlık suçu işliyordu ama en azından onun karşısındaki Kürt duruşu da kendi içinde parçalıydı, bilinçsizdi, örgütsüzdü, taktiksizdi, zayıftı. Bu zayıflığı nedeniyle yenilmişti. İşte bu gerçekliğin görülüp kabul edilmesi, buna göre bir eleştirel yaklaşımın gösterilmesi, mevcut durum değerlendirmesi yapılarak somut durumun kabul edilip hata ve eksikliklerin bulunup giderilmesi gerekirdi.
İşte Önder Apo böyle bir yaklaşımı esas aldı. Kürdistan’a da, dünya gerçekliğine de bu temelde yaklaşım gösterdi. Diğer reformist küçük burjuva milliyetçi akımlar ise kof bir Kürt övgüsüyle yetindiler. Dar, yerel, ulusal olanı esas aldılar. Kürt milliyetçiliğini bu temelde geliştirmeye çalıştılar. Diğer önemli bir neden de buydu. Kürdistan’ın yakın tarihinde yaşananların, bir ulusal kurtuluş hareketi için zafer mirası oluşturmadaki eksikliğini, dışarıdan, dünya halklarının ve ezilenlerinin özgürlük ve demokrasi mücadelelerinin başarılı örneklerinden çıkarılan derslerle tamamlamak gerekliydi. Başka türlü zafer çizgisinde bir ulusal kurtuluş hareketi Kürdistan’da doğamazdı. PKK, dar milliyetçiliği kırarak enternasyonalist bir yaklaşımla tüm dünya ezilenlerinin ve halklarının özgürlük ve demokrasi mücadelelerini kendi mücadelesi olarak görme, onların derslerini kendisi için temel ders olarak çıkarma yaklaşımını gösterdi. PKK enternasyonalizmi işte böyle gelişti.
Enternasyonalizmin örgüt ve eyleme dönüşmesi
PKK baştan itibaren Kürt aydın gençliğini esas almakla birlikte kendi içerisinde Türkiyeli devrimcileri, giderek dünyanın başka alanlarından gelen devrimcileri rahatlıkla kabul etti. PKK’nin teorik anlayışı, ideolojik-politik çizgisi, örgüt yapısı buna açıktı. Dar bir Kürt övgüsüne, Kürt milliyetçiliğine dayanmıyordu. Tersine ezilenlerin ulusal ve sosyal kurtuluşunu, özgürlüğünü esas alıyordu. Dolayısıyla özgürlük ve demokrasi değerlerinde birleşen, böyle bir zihniyet temelinde örgütlenme ve mücadeleye yönelen herkes PKK ortamında yer bulma, katılma, mücadele etme imkanı ve fırsatı bulabiliyordu. PKK’nin düşünsel ve pratik ortamı buna açıktı. PKK ortamında hangi ulusal kimlikten olunursa olunsun katılıp devrimcilik yapmak için imkan ve fırsat bulmak mümkündü.
Bu temelde Önder Apo daha ideolojik grup olmaya karar verdiği süreçte, kendisini bir ideolojik-politik çizgi haline getirirken Haki Karer ve Kemal Pir’le birlikte yürüdü. Onlarla birlikte ortak devrimci düşünce oluşturmaktan, ideolojik-politik çizgi geliştirmek için çalışma yürütmekten uzak kalmadı. Böyle bir ilişki içerisinde çalışarak Kürdistan’ın özgürlüğünü öngören ideolojik-politik çizgiyi geliştirdi. Daha Ankara’da ideolojik grup döneminde Kürt olmayan devrimcilere kendi bünyesinde yer verdi. Kürdistan’a dönüş ve partileşme sürecinde ise PKK ortamı, farklı uluslardan devrimcilerin katılıp mücadele geliştirmesine hep açık oldu. Böyle bir yapıda olmasında kesinlikle PKK’nin teorik gelişiminin, ideolojik-politik çizgisinin buna açık olmasının payı var. Bu da 1970’lerin ortasında dünya halklarının devrimci deneyimlerini Kürdistan’a taşıyan bir hareket olmasından kaynaklanıyor. PKK gerçekten de Vietnam Devrimi’ni, Küba Devrimi’ni, Afrika devrimlerini, Ekim Devrimi’ni, Avrupa’daki 1968 Devrimi’ni kendi devrimi gibi gördü. Sanki Kürdistan’da gelişmiş bir devrimci pratikmiş gibi esas aldı. Onları kendi pratiği olarak değerlendirdi. Onların derslerini çıkararak, o zengin devrimci deneyimlerin derslerini alarak Kürdistan’ı tahlil etmeye, Kürdistan’da özgürlük düşüncesini ve eylemini geliştirmeye çalıştı. Onların Kürdistan’daki kolu, uzantısı oldu. Aslında uluslararası olanı alıp ulusala taşıdı. Kuruluş dönemindeki PKK’nin enternasyonalizmi böyleydi. Yani uluslararası devrimci teoriye ve pratik deneyimlere dayanarak Kürdistan devrimci hareketini teorik, ideolojik, politik, örgütsel ve eylemsel çizgide oluşturdu ve geliştirdi. Böyle olduğu içindir ki bugün Kürdistan’daki gelişmeler dünya halkları tarafından, ezilenler tarafından bu kadar ilgiyle izleniyor.
DAİŞ faşizmine karşı yürütülen mücadele dünyanın dört bir yanında gençlik tarafından, kadınlar tarafından, tüm ezilenler tarafından dikkatle izlendi. Nasıl ki PKK doğuş döneminde dünya halklarının devrimci pratiklerinin derslerini almışsa, günümüzde PKK’nin devrimci pratiğinin derslerini dünyanın dört bir yanındaki halklar, ezilenler, kadınlar ve gençler alıyorlar. PKK mücadelesini kendi mücadeleleriymiş gibi görüyorlar. Çünkü 1970’lerin ortasında da PKK bütün dünya halklarının mücadelesini kendi mücadelesiymiş gibi görerek doğdu. Kendisini onların kopmaz bir parçası gibi gördü. Kardeşleşmeyi, enternasyonalist birliği ve dayanışmayı bu temelde oluşturdu. Onun için şimdi bütün halklar, ezilenler PKK deneyimini sanki kendi pratikleriymiş, kendi deneyimleriymiş gibi görüyorlar ve esas alıyorlar. PKK ortamına geliyorlar, mücadele ediyorlar.
Böyle bir durumun gelişmesinde birinci etken, 1970’lerin ortasında sosyalist ve ulusal kurtuluş hareketlerinin bütün insanlığı etkileyen güçte olması ve diğer yandan Kürdistan’ın yakın tarihinde zafer kazanan bir direniş pratiğinin bulunmamasıydı. Bu nedenle dünya halklarının zafer kazanan deneyimlerinin derslerine ihtiyaç duyulması, PKK’nin de enternasyonalizminin ruhta, duyguda, teoride, ideolojik-politik çizgide oluşmasına, gelişmesine, şekillenmesine yol açtı. Önderliksel doğuş böyle oldu. PKK’nin ideolojik gruptan partileşmeye geçişi bu esas üzerinde gelişti. Bu gelişmede özellikle Haki Karer ve Kemal Pir gibi Karadenizli devrimcilerin en önde Önder Apo’ya yardımcılık düzeyinde katılmaları, Kürdistan’da ulusal varlık ve özgürlük değerleri için kimsenin fazla mücadele edemediği bir ortamda özgürlük mücadelesinin öncü militanları olarak yer tutmaları da çok önemli bir rol oynadı. Öyle ki Önder Apo, Haki Karer için “Benim gizli ruhum gibiydi.” dedi. Halklar arasındaki kardeşçe birliği işte bu esas üzerinde kurdu.
Kemal Pir gittiği her yerde Kürdistan Özgürlük Mücadelesinin doğal önderi, eylemcisi olarak yer tuttu, rol oynadı, kabul ve değer gördü. Bu anlamda daha 1970’lerin ilk yarısında PKK’nin zihniyet ve ideolojik-politik çizgi olarak gelişimi nasıl ki dünya halklarının ve ezilenlerinin devrimci değerleri üzerinde olduysa, Önder Apo böyle bir çizgiyi esas aldıysa, 1970’li yılların ilk yarısında Haki Karer ve Kemal Pir gibi devrimcilerin PKK gruplaşması içerisinde öncü düzeyde yer alıp Kürdistan’ın dört bir yanında mücadele yürütmeleri de PKK’nin enternasyonal karakterini örgüt ve eylem alanında güçlendirdi. Önder Apo’nun ortaya çıkardığı halkların kardeşliği ve birliği, ruhu, duygusu, teorisi ve ideolojik-politik çizgisi, Haki Karer ve Kemal Pir’in PKK hareketine katılımında örgüte ve eyleme dönüştü, ete kemiğe büründü. PKK’nin düşüncesine uygun bir örgüt ve eylem yapısının oluşmasını sağladı. Böylece PKK, Kürdistan’daki hem egemen sınıfa hem de orta sınıfa dayalı olarak oluşan milliyetçi çizgilerden ayrıldı, onlardan koptu. Ayrı bir enternasyonalist özgürlük ve demokrasi çizgisi, bağımsızlık çizgisi olarak gelişme gösterdi.
PKK hep kendisini dünya devriminin bir parçası olarak gördü. Dünya halklarının özgürlük ve demokrasi devrimlerine karşı kendisini hep sorumlu hissetti. Kürdistan özgürlük devrimini geliştirerek dünya halklarının ve ezilenlerinin özgürlük ve demokrasi devrimlerine, sosyalist devrimlerine katkı sunmayı kendisine temel bir görev olarak bildi. Böylece yepyeni bir hareket, ulusal değerleri esas aldığı kadar enternasyonalist de olan, dünya halklarının ve ezilenlerinin devrimci değerlerini de esas alan, temel alan bir özgürlük hareketi Kürdistan’da şekillendi.
Dikkatle incelenirse PKK’nin hem düşünsel hem de pratik duruşu diğer Kürt grup ve örgütlerinden bu yapısıyla temelde farklılık arz eder, kesinlikle ayrıdır. Bundan dolayı hem egemen sınıf hem de orta sınıf milliyetçiliği PKK’yi neredeyse Kürt hareketi olarak bile görmemektedir. Enternasyonalist karakteri nedeniyle daha çok dış değerlerle gelişen bir hareket biçiminde değerlendirmektedir. Bu durum Kürdistan’da iki çizginin ayrışmasını çok belirgin bir biçimde ortaya çıkarmıştır. Birincisi, egemen sınıfın ve küçük burjuvazinin temsil ettiği dar Kürt milliyetçiliği, dünya halkları ve ezilenlerden kopuk, onları hakir gören, daha çok da egemen sınıf hareketlerine, iktidarcı, devletçi sisteme, kapitalist moderniteye dayalı olarak gelişen çizgidir. İkincisi ise PKK’nin temsil ettiği bağımsızlık ve demokrasi çizgisi, halk özgürlük eğilimidir. Bu çizgi ise kesinlikle her türlü milliyetçiliğe karşı, ırkçı-şoven-egemen ulus milliyetçiliğine karşı olduğu kadar, dar-yerel Kürt milliyetçiliğine de karşıdır.
Paris’ten Kobanê’ye uluslararası etki
Bu çerçevede PKK’de enternasyonalist karakterin gelişmesi bakımından tarihsel olarak bazı önemli duraklardan söz etmek lazım. Bunlardan bir tanesi 9 Ocak 2013 tarihinde gerçekleşen Paris katliamının etkileridir. Paris’te Sara, Rojbîn ve Ronahî yoldaşların, üç Kürt kadın devrimcinin Türk MİT’i ve Avrupa istihbarat örgütlerinin ittifakı temelinde katledilmesi olayı var. Paris’in göbeğinde, Kürdistan’da her türlü faşist-soykırımcı rejime karşı direnen, Kürt halkının en çok ezilen kesimi olan Kürt kadınlarının temsilcileri olarak Avrupa’da devrimcilik yapan üç kadına karşı böyle planlı ve örgütlü bir saldırının yürütülmesi, vahşi bir katliamın düzenlenmesi başta Avrupa toplumları olmak üzere Asya’da, Amerika’da, Afrika’da birçok toplumsal kesimi, tüm ezilenleri ve özellikle de tüm kadınları ve kadın örgütlerini derinden etkiledi.
PKK gibi bir hareketin bu katliama karşı durması, katledilen devrimcilere sahip çıkarak onların anısını yaşatmak için mücadeleyi geliştirme çabası, katliamın hesabını sormak üzere davanın peşini bırakmaması bu durumu kuşkusuz daha fazla etkiledi. Sara, Rojbîn ve Ronahî yoldaşların anısına sahip çıkma mücadelesi, intikamlarını alma, katliamın hesabını sorma mücadelesi başta dünya kadınları olmak üzere tüm ezilenleri derinden etkiledi. Bu mücadele, dört parça Kürdistan’da Kürt kadınlarını ve halkını daha çok mücadeleye çektiği gibi, Kürdistan Özgürlük Hareketi’nin ve Kadın Özgürlük Mücadelesinin uluslararası ilişkilerinin gelişmesine, enternasyonalizminin güç kazanmasına, Kürdistan’daki devrimci değerlerin hem teorik hem de pratik bakımdan dünyanın dört bir yanına yayılmasına ve tüm ezilenlerin elinde birer özgürlük ışığı haline gelmesine de yol açtı.
Bunlara dayalı olarak dış alanda yürütülen diplomatik çalışmalar, tanıtıcı çabalar da önemli rol oynadı. Böyle bir tanıtıcı çabada Paris katliamının önemli bir etkisi oldu. Ardından bunu daha da güçlendiren, pekiştiren yeni bir durak ya da yeni bir hamle DAİŞ faşizmine karşı Şengal’de, Kobanê’de, tüm Rojava ve Başûrê Kürdistan’da yürütülen direnişler oldu. DAİŞ faşizmine karşı direniş de PKK gerçeğinin ve Kürdistan Özgürlük Mücadelesinin, bu temelde Kürt halk varlığının tüm dünyaya taşınmasında ve tanıtılmasında en büyük rolü oynadı. En büyük yaygınlaşma DAİŞ faşizmine karşı mücadelede gelişti. Çünkü her ne kadar DAİŞ Ortadoğu’da ortaya çıkan bir faşist saldırı hareketi olsa da aynı zamanda bir yandan Avrupa’da, Amerika’da, dünyanın dört bir yanında eylem yapan, toplumsal yaşama zarar veren bir karaktere sahipti, diğer yandan ise Ortadoğu’da geliştirdiği saldırılarıyla aslında herkesin çıkarlarına zarar veren bir rolün sahibiydi. Dolayısıyla DAİŞ faşizmi bir bölgesel faşist saldırıydı. Kuşkusuz en büyük tehdidi bölge halkları içindi. Belirttiğimiz çerçevede bu tehdidin küresel boyutu da vardı. Küresel düzeyde tüm insanları, toplumları, ezilenleri etkileme, onlara zarar verme karakteri de vardı. Tüm insanlığa, özgürlük değerlerine zarar veren bir yıkıcılıktı, katliamcılıktı, gericilikti, saldırganlıktı. Öyle ki böyle bir faşist bela karşısında hiçbir güç varlık gösteremedi, karşı duramadı. Buna karşı durabilen, bu saldırganlığı durdurabilen, daha sonra da onu yıkıma ve yenilgiye götüren tek kuvvet PKK hareketi oldu. PKK’nin örgütlediği özgürlük gerillası bu direnişi gösterebildi.
Şimdi dünyanın dört bir tarafında herkes Kürt gerçeğini anlamaya çalışıyor. Kürdistan Özgürlük Mücadelesinin derslerini anlama ve özümsemek için çaba gösteriyor. 1970’lerin ortasında dünyanın dört bir yanında tüm ezilen halkların geliştirdiği özgürlük mücadelelerinin devrimci değerleri nasıl Kürt gençliğine ve aydınlarına büyük moral, güç, cesaret, irade ve bilinç verdiyse şimdi Kürdistan’da Kürt gençliğinin ve kadınlarının geliştirdiği büyük özgürlük mücadelesinin ortaya çıkardığı devrimci değerler de dünyanın dört bir yanında tüm ezilenlere, başta kadınlar, gençler ve emekçiler olmak üzere özgürlük ve demokrasi mücadelesi yürüten tüm güçlere moral, değer, cesaret, bilinç ve irade kazandırıyor. Dünya halklarından aldığını PKK ve Kürt halkı bu biçimde dünya halklarına geri veriyor. Dünya halklarından aldıkları karşısındaki sorumluluğunu, dünya halklarının özgürlük devrimine katkı yapma görevini bu biçimde yerine getiriyor.
Rojava Devrimi ve demokratik toplum modeli
Bu temelde Rojava Devrimi PKK devrimciliğinin enternasyonalist karakterini en iyi temsil eden, pratikleştiren bir konuma sahip oldu. Rojava Devrimi’nin enternasyonalist karakteri bu temelde daha fazla gelişti ve rol oynadı. Bu karakteri ortaya çıkaran, Rojava Devrimi’nin böyle bir enternasyonalist çekim merkezi olmasını sağlayan iki boyut var kuşkusuz. Kesinlikle tek boyutlu değil ve öyle bakmamak gereklidir. Birinci boyut DAİŞ faşizmine karşı direniş boyutudur. Bunun bölge halkları ve özgür insanlık için taşıdığı anlamdır, değerdir. Ortadoğu halklarının, demokratik değerlerin ve özgür insanlık değerlerinin savunulmasını ifade ediyor. Faşizme karşı özgürlük devriminin geliştirilip dünyaya yayılmasını ifade ediyor. Bir boyutunun bu olduğu tartışmasızdır.
Bununla birlikte ikinci boyutta Önder Apo yeni bir model önerisinde bulundu. Önder Apo Kürt sorunu gibi en ağır ve karmaşık toplumsal sorunlardan biri için çözüm içeren bu modelin bütün toplumsal sorunların çözüm modeli olabileceğini belirtti. Kadın özgürlüğü sorununun, bütün dinsel ve ulusal özgürlük sorunlarının, yine sınıfsal düzeyde sömürüye karşı demokratik mücadele sorunlarının çözüm yöntemi olabileceğini net bir biçimde ortaya koydu. Çünkü bu model özgür bireye dayanıyor.
Özgür birey, demokratik topluluklar içerisinde yer alıyor. Bireysel özgürlük, demokratik topluma, demokratik komünalizme dayanıyor. Demokratik toplulukların içinde var oluyor. Demokratik komünle birlikte gerçekleşiyor. Dolayısıyla özgür birey ve demokratik komüne dayalı demokratik toplum örgütlenmesini ifade ediyor. Her kimliğin kendi özgün örgütlülüğünü geliştirerek konfederal birliğe özgürce katılımını içeren bir demokrasiyi temsil ediyor. Bu yapısıyla her çelişkiyi çözmede, her sorunu çözüme götürmede rol oynayacak bir çözüm modeli, sistemi olarak ortaya çıkıyor.
Bu noktada sonuç olarak şunu değerlendirebiliriz. Kuşkusuz ortaya çıkan gelişmeleri ve bunun için harcanan çabayı küçümsememek ve görmezden gelmemek lazım. İnkarcı ve reddedici kesinlikle olunmamalıdır. Çünkü ortada büyük bir gelişme var, ciddi bir çaba var. Bu, milyonlarca insanın emeğiyle oluyor, yüzlerce ve hatta binlerce insanın canını vermesi temelinde gerçekleşiyor. Bu temelde Kürdistan’da yaşanan büyük gelişmeler var. Bu gelişmelerin gittikçe artan oranda dünyanın dört bir yanına yayılması, dünya halkları tarafından öğrenilmesi, özellikle de kadınlar ve gençler tarafından bu temelde bir bilinçlenme ve örgütlenmenin yaşanması ve birçok alanda benzer eylemlerin daha yaygın gelişmesi gerçeği var. Kürt halk varlığı, Kürdistan’a dayatılan soykırım gerçeği, buna karşı yürütülen özgürlük mücadelesinin pratik sonuçları, bu mücadeleyi yürüten Önderlik gerçeği olarak Önder Apo gerçeği şimdi her zamankinden daha fazla ve gerçeğe daha yakın biçimde dünyanın dört bir yanında tanınıyor, yayılıyor. Böylece kendisini daha fazla küreselleştirmiş oluyor.
Kürdistan Özgürlük Mücadelesi bütün dünyada tanınır hale geldi. Dolayısıyla çok değişik ideolojik-politik gruplar, partiler, örgütler Kürdistan’daki mücadelenin derslerini özümseme temelinde bir arayış ve çaba içerisinde bulunuyor. Bütün bunları doğru değerlendirmek, önemsemek, ciddiye almak önemlidir.
Kürt halkı ve Kürdistan Devrimi açısından olduğu kadar bütün dünya halklarının özgürlük ve demokrasi mücadelesi açısından, özgür insanlık yürüyüşü açısından da bu gelişmeler önemli bir değer olma özelliği taşıyor. Kuşkusuz bunlar yeterli değildir. Özellikle Önder Apo’nun düşünce gücünü, zihniyet gerçeğini, felsefesini, teorisini, ideolojik-politik çizgisini dünya halklarına, kadınlarına, gençlerine, emekçilerine taşımada hala yetersizlikler elbette var. Her şeyden önce daha planlı ve örgütlü olmaya ihtiyaç var. Doğru bir yaklaşım, etkili bir planlama, örgütlü bir çaba bu çalışmayı onlarca kat ileriye götürebilir. Bu temelde Önder Apo’nun geliştirdiği kadın özgürlük çizgisini ve Kürdistan’ın dört parçasında gelişen kadın özgürlük mücadelesini, ideolojik-örgütsel düzeyde ortaya çıkan gelişmeleri, pratikte sağlanan gelişmeleri, bunların değiştirici gücünü bütün dünyaya taşıma, dünya halklarına ulaştırma, onlar tarafından öğrenilen, özümsenen ve benimsenen hale getirmek için yoğun bir çaba içerisinde olma gereği var.
Enternasyonalist karakter, dikkat edilirse statik bir durum değildir. Dinamiktir, canlıdır, değişkendir, akışkandır, yaşam ve çalışmayla ilişkilidir. Baştan beri Önder Apo gerçeği bu karaktere böyle yaklaşmıştır. Bugün ise bu karakterin küresel düzeyde başat hale gelmesi, dünya halklarının ve insanlığın özgürlük yürüyüşünde önemli rol oynaması bakımından imkan ve fırsatlar her zamankinden fazladır. O halde görev bu gerçekleri görmek, söz konusu görevleri sahiplenmek, bu görevleri başarıyla yerine getirecek planlı ve örgütlü çalışmayı ortaya çıkarmak, bu sonuçların pratiğe dönüşmesi için de doğru tarz, üslup ve etkin bir tempoyla çalışmak ve mücadele etmektir. Tüm devrimcilere düşen temel görev budur.